Charter of Compassion

Viering Charter of Compassion 13 november 2009 van 14.00 – 17.00 uur Utrecht, Mindz Lounge, Seats2Meet Bijbellezing: 1 Corinthiërs 13:1-13 (NBV) Al sprak ik de talen van alle mensen en die van de engelen – had ik de liefde niet, ik zou niet meer zijn dan een dreunende gong of een schelle cimbaal. Al had ik de gave om te profeteren en doorgrondde ik alle geheimen, al bezat ik alle kennis en had ik het geloof dat bergen kan verplaatsen – had ik de liefde niet, ik zou niets zijn. Al verkocht ik mijn bezittingen omdat ik voedsel aan de armen wilde geven, al gaf ik mijn lichaam prijs en kon ik daar trots op zijn – had ik de liefde niet, het zou mij niet baten. De liefde is geduldig en vol goedheid. De liefde kent geen afgunst, geen ijdel vertoon en geen zelfgenoegzaamheid. Ze is niet grof en niet zelfzuchtig, ze laat zich niet boos maken en rekent het kwaad niet aan, ze verheugt zich niet over het onrecht maar vindt vreugde in de waarheid. Alles verdraagt ze, alles gelooft ze, alles hoopt ze, in alles volhardt ze. De liefde zal nooit vergaan. Profetieën zullen verdwijnen, klanktaal zal verstommen, kennis verloren gaan want ons kennen schiet tekort en ons profeteren is beperkt. Wanneer het volmaakte komt zal wat beperkt is verdwijnen. Toen ik nog een kind was sprak ik als een kind, dacht ik als een kind, redeneerde ik als een kind. Nu ik volwassen ben heb ik al het kinderlijke achter me gelaten. Nu kijken we nog in een wazige spiegel, maar straks staan we oog in oog. Nu is mijn kennen nog beperkt, maar straks zal ik volledig kennen, zoals ik zelf gekend ben. Ons resten geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde. Preek Inleiding: compassie? Vandaag is het vrijdag de 13e, de dag waarop zo’n duizend jaar geleden het pauselijk besluit om de hele orde van de Tempeliers uit te roeien ten uitvoer werd gebracht. Een soort rituele moord dus in naam van de Heer die alleen maar liefde heeft gepredikt en gepraktiseerd. De ik-cultuur viert in onze tijden van crisis en onzekerheid hoogtij als nooit te voren. De overgang naar het nieuwe tijdperk van de liefde Aquarius is toch maar even een paar honderd jaar opgeschoven. Maya’s kunnen zich ook vergissen nietwaar? En voor het nieuwste vechtspelletje met extreem geweld op bepaalde levels lopen mensen de winkels plat. Hoe zo charter of compassion? Liefde, basis van een nieuwe wereldorde? Het lijkt er niet op. Aquarius in 2012! En toch blijf ik lekker geloven dat in 2012 een nieuw tijdperk aanbreekt, jawel het tijdperk van de liefde. Sterker nog ik geloof er niet alleen in, ik wil er aan werken. Laatst sprak ik met iemand met wie ik iets wil doen in de retoriek – zeg maar het spreken in het openbaar – en we hadden het over de overgang naar het nieuwe tijdperk van de liefde in 2012. En het kwam zomaar in me toen ik zei: daaraan wil ik de rest van m’n leven wijden, eraan meewerken dat de liefde handen en voeten krijgt in m’n eigen leven, in onze kerk, in de brede lagen van de maatschappij, in onze cultuur als geheel. En mijn vriend zei: ‘ ik ook. Wat een prachtige basis om op samen te werken.’ Maar voegde hij er aan toe: ‘ ik geloof dat we er in 2012 niet eens zoveel van zullen merken. De overgang zal geleidelijk gaan, want er gebeurt al zoveel in alle lagen van de bevolking, dat hou je niet voor mogelijk.’ En dat is ook zo. Veel van al dat goeds gebeurt onder de oppervlakte en je moet goed kijken om het te zien. Maar het gebeurt wel. Er is zoveel aan het veranderen, waarom zou dat niet in de richting van de liefde kunnen gaan? Steeds meer mensen raken er van overtuigd, dat het anders moet en ook kan op onze planeet. Dus waarom niet voor de liefde gaan met z’n allen? Van het mythologische naar het rationele wereldbeeld Er is nog een andere reden, waarom ik in de liefde blijf geloven en ook dat er een nieuw tijdperk aan komt gebaseerd op de liefde. Het ligt voor de hand zul je misschien denken, dat je als dominee daarvoor in de Bijbel gaat kijken. Dat is ook zo, maar niet in de eerste plaats in het stukje over de liefde dat we hebben gelezen. Ik neem je mee naar het Oude Testament, de Hebreeuwse Bijbel en daar – bij de profeet Jeremia, zeg maar in de zesde eeuw vóór Chr. – is sprake van de overgang van het ene wereldbeeld naar het andere. In het oude wereldbeeld ging het nog om de wereld bevolken, baren, kinderen krijgen en verzorgen. Een vooral vrouwelijke aangelegenheid. De religie stond dan ook in het teken van de vruchtbaarheid en haar godinnen. Maar met de grote beschavingen – Egypte in het westen, Babylonië in het oosten – kwam een nieuw wereldbeeld op. Dat was het rationele wereldbeeld, Men ging de wereld analyseren, controleren en gebruiken voor eigen voordeel. Nieuwe landbouwtechnieken maakten overproductie mogelijk, waardoor hofhoudingen en legers in stand konden worden gehouden. Men ging oorlog voeren en mindere mogendheden de eigen wil opleggen. Een echt mannelijk macho gebeuren dus en in de religies verschenen oorlogsgoden. Dat was in de tijd van Jeremia in volle gang. Het kleine staatje Israël kon zich niet met de groten meten en waren bang voor de stampende laarzen die ze van alle kanten op zich af hoorden komen. Wat deden ze? Ze vielen terug in het oude wereldbeeld en gingen weer de hemelgodin vereren. Voor Jeremia was dat geen optie. Angst brengt namelijk niks. In plaats van tempelprostitutie te bedrijven, kinderoffers te brengen of oorlog te gaan voeren riep hij zijn volk op om te gaan vertrouwen en lief te hebben. Van de ratio naar de compassie Het rationele wereldbeeld heeft zich vooral in de Westerse cultuur doorgezet tot op de dag van vandaag. Maar er zijn zoveel tekenen dat dit wereldbeeld aan het wankelen is. Er is meer tussen hemel en aarde zeggen we dan. Spiritualiteit is bon ton. Geloven mag weer, als het maar ruimte laat aan de ander. Op de werkvloer wordt gewerkt aan waardevolle relaties waarin de prominente rol van geld als machtsmiddel plaats moet maken voor het creëren van echte waarde. En in de filosofie is het rationele wereldbeeld helemaal geïmplodeerd. Waarheid waarop we zekere kennis kunnen baseren is een fictie, moraal een illusie. Nou ja, de cultuur zelf geeft dus al op allerlei manieren aan dat we aan iets nieuws toe zijn. En wat volgt er in de ontwikkelingspsychologie op ‘vrouwelijke’ emotie en ‘mannelijke’ wilskracht, natuurlijk: de liefde! We zijn met z’n allen toe aan de liefde als nieuwe basis, waarop al het voorgaande wel gewoon blijft bestaan, maar op een nieuwe manier aan de ander ten goede komt, op een nieuwe manier wordt geïntegreerd. Niet meer alleen maar denken vanuit de eigen kaders maar vanuit het geheel, vanuit de relatie, vanuit de warme gemeenschap. Een basis waarop mannen en vrouwen als gelijkwaardige partners gelukkig zijn en de aarde een oord wordt waar het goed toeven is voor alles wat adem heeft. Hoe sneller hoe beter, 2012 is zelfs aan de late kant. Angstig terugvallen op oude wereldbeelden is geen optie. Vanuit de Bijbel bekeken is er maar één weg: de weg vooruit naar het nieuwe tijdperk van de liefde. De liefde Dat is ook precies wat ik lees in 1 Corinthe 13. Profetieën, kennis, taal, juist die sferen van de ratio die veel van de geloofsinhoud van de verschillende religies bepalen, ze zijn te beperkt. We mogen hopen dat er iets is dat al die visies, waarmee mensen elkaar de hersens inslaan, overstijgt. En dat is er ook namelijk de liefde. Als de liefde niet de basis is van alles wat we doen en laten, dan heeft het allemaal weinig zin. De liefde is geduldig. De liefde kent geen afgunst, ijdel vertoon of zelfzuchtigheid. De liefde verheugt zich in de waarheid. Alles verdraagt zij, alles gelooft zij, alles hoopt zij en in alles volhardt zij. De liefde is inclusief, we mogen er allemaal bij horen want iedereen is kostbaar in de ogen van God. Zo blijven dan geloof, hoop en liefde maar de meeste van deze drie is de liefde. Want het is de liefde, die zal nooit vergaan. Na een preek zeg je: amen. Dat is een Hebreeuws woord dat we meestal wat slapjes vertalen met ‘het zij zo’. Maar in het Hebreeuws is er geen sterkere bevestiging te vinden dan het woord ‘amèn’. Daar betekent het: en zo is het, wis en waarachtig, daar ga ik voor. Er komt een nieuw tijdperk aan, waarin we elkaar in liefde vinden en op handen dragen. Ik word daar blij van en ik denk jij ook. En als dat zo is, dan gaan we er toch voor met z’n allen! Dank je wel voor je liefdevolle luisterende oor. Amèn! Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Spirit in Finance

Thema: over liefdevolle energie die in de materie stroomt Bijbellezingen: Leviticus 19,1-18 Marcus 12, 28-34 Preek Het grote liefdegebod De samenvatting van de wet zoals we die hier heel vaak lezen aan het begin van de kerkdienst komt niet zomaar uit de lucht vallen. In feite combineert Jezus in zijn uitspraak ‘ heb God lief boven alles en de naaste als je zelf’ twee Schriftplaatsen. De eerste is Deuteronomium 6 waar het gaat over God en de tweede is Leviticus 19 waar het gaat over de naaste. Liefde, het kan zo gemakkelijk een cliché worden, een ding van het hoofd in plaats van het hart. Maar liefde gaat niet alleen over het hoofd, het gaat over je hele wezen: je lichaam, je gevoelens, je wilskracht, je hart, je taal, je intuïtie, je kennis. En als zo de liefde door je hele wezen gaat stromen, dan ervaar je vrede die alle verstand te boven gaat. Vrede met God, die meer is dan wij ons voor kunnen stellen, vrede met de aarde die om onze liefdevolle zorg zit te springen, vrede met jezelf want je mag er zijn zoals je bent, vrede met de ander die net zo waardevol is als jij bent. Liefde, er zijn vele invullingen voor, maar één ding hebben al die verschillende vormen van liefde gemeen: de liefde moet stromen anders is het geen liefde. De liefde stroomt, van de hemel naar de aarde en omgekeerd, van jezelf naar je naaste en terug, van je hart naar je hoofd en van je hoofd naar je hart. Als de liefde zich vooral als een idee vast zet in je hoofd dan stopt de stroom. Dan ga je denken hoeveel van de liefde die ik geef krijg ik ook daadwerkelijk terug? Op het moment dat je je dat afvraagt, dan ben je al veel minder bereid om te geven en krijg je ook veel minder terug. Zo gaan we er meestal in het leven mee om, daarop is ons maatschappelijk leven, de economie gebaseerd. De liefde waar Jezus het over heeft is onvoorwaardelijk. En dan kom je in enorm spanningsveld terecht, waarover veel wordt nagedacht, geschreven en gefilmd tegenwoordig. Spirit in Finance Een kennis van mij, Ivo Valkenburg heeft een boek geschreven met de titel Spirit in Finance, laat je licht schijnen in de wereld van geld en materie. Ik heb het boek op de leestafel gelegd, zodat je het straks even kunt bekijken. Ivo zit in de wereld van de financiële dienstverlening en heeft dus dagelijks met geld, veel geld te maken. Hij is kritisch over de manier waarop wij met geld omgaan en opent geheel nieuwe perspectieven voor een meer liefdevolle omgang met het slijk der aarde. Een eerste punt dat hij maakt is dat geld zelf in wezen neutraal is. Het is onze manier van omgaan met geld dat het tot het slijk der aarde maakt en tot gebakken lucht. Onze bankbiljetten zijn in oorsprong schuldbekentenissen van een bank aan mensen die een bepaalde waarde aan goud aan die bank in bewaring hebben gegeven. Elk bankbiljet werd dus gedekt door een reële waarde in goud. Maar die papiertjes gingen een eigen leven leiden en al snel werden ze niet allemaal meer gedekt door dezelfde waarde aan goud die ze vertegenwoordigden. Op een gegeven moment werd nog maar 10% van de uitgegeven bankbiljetten gedekt. Als dan het vertrouwen in de economie afneemt en iedereen wil z’n reële waarde aan goud opvragen bij die bank, dan kan maar 10% worden uitgekeerd en heeft de rest een probleem. De crisis is een feit. Zo hollen we van crisis naar crisis die steeds weer volgens een zelfde patroon vertoont. Tegenwoordig is de dekking nog maar 1% en zitten we nog dieper in de misère. Een belangrijke oorzaak van die verdere daling van de dekking komt omdat we geld uitlenen voor rente, geld maken met geld. Bankbiljetten worden bijgedrukt zonder dat er reële waarde tegenoverstaat: de dekking daalt. En de uitgeleende biljetten komen met extra biljetten voor de rente bij de eigenaren ervan terug, de rijken worden steeds rijker en de armen steeds armer. Maar wat bezitten we nu eigenlijk, stukjes papier die nergens meer door worden gedekt: gebakken lucht dus, ofwel kredietcrisis. Het roer moet om. In ons crisis patroon is alles gericht op geld, dat mensen tot slaven maakt, terwijl geld volgens Ivo juist mensen in staat moet stellen om zichzelf te zijn, mooie dingen te maken, waardevol te zijn voor de ander, voor de aarde, voor God. En, voeg ik daar dan maar even aan toe: als je het liefdegebod in praktijk brengt, dan wordt geld weer neutraal en helpt mensen om liefdevol in vrede met elkaar te leven. Ivo gaat bij een vijftal internationaal vooraanstaande denkers in de wereld van geld en ondernemerschap te rade en het blijkt dat er echt anders wordt gedacht tegenwoordig over geld, materie en economie. Wat glashelder wordt, is dat we niet het geld maar de mens weer centraal moeten stellen, want het is de mens die waardevol is, echte waarde creëert, door de Geest – de Spirit – wordt aangezet tot een goed leven. Geloven mag weer, liefde is waar het op aankomt. Als de spirit, de liefde, in de finance gaat stromen, dan ga je geen woekerrentes meer vragen, maar gaan mensen elkaar helpen en groeit de eigenwaarde, de liefde voor God, de zorg voor de schepping, het welzijn van de naaste. En iedereen krijgt wat hij of zij nodig heeft en ervaart een overvloed zoals God die aan Zijn volk beloofde in het land vloeiende van melk en honing. Dat een belangrijk financieel deskundige als Ivo zo’n boek schrijft, ervaar ik echt als hoopvol in deze donkere tijden van crisis, angst en onzekerheid. Pay it forward Een ander voorbeeld dat in het verlengde hiervan ligt komt uit de wereld van het onderwijs, en wel de Amerikaanse film Pay it forward, (Vooruit betalen). Een leraar levensbeschouwing geeft zijn brugklassers de opdracht om eens echt in contact te komen met de maatschappij waarin ze leven. Hoe ze dat doen moeten ze zelf bedenken. Het jongetje dat de hoofdrol speelt – Trevor – schiet een dakloze aan en er ontstaat een soort vriendschap. Zijn moeder in alle staten, want die moet niets van daklozen hebben en zeker niet in haar eigen huis. Zij op hoge poten naar de leraar, maar die stuurt moeder weer terug naar haar zoontje. Want Trevor heeft toch wel een mooi idee over een betere wereld. Dat idee komt er in principe op neer, dat als je nou eens iets goeds doet voor drie mensen zonder dat je er zelf iets voor terug wilt hebben en die drie mensen doen hetzelfde ook weer voor drie andere mensen, enzovoort en zo verder, dan krijg je een soort sneeuwbaleffect, dat vanzelf leidt naar een betere wereld. De dakloze vriend van Trevor had het begrepen, want hij repareerde gratis voor niks de auto van Trevors moeder, die in eerste instantie dacht dat hij de auto aan het stelen was. Ze komen aan de praat en dan wordt moeder duidelijk wat voor een bijzondere zoon ze heeft. Probeer je iets terug te doen voor Trevor omdat hij aardig voor je was? Nee, nee zegt de dakloze: ik mag hem niet terugbetalen, ik moet vooruit betalen, gewoon iets doen voor een ander. Het kost mij niet veel moeite want het was mijn vak voor ik op de straat terecht kwam en jij kunt weer rijden … Laat de liefde stromen Heb God lief boven alles en de naaste als jezelf. Laat de liefde stromen door je hele wezen, door de hele wereld en wees een gezegend mens, je houdt immers de zegen niet voor jezelf maar geeft hem door. En als je dat laatste doet, dan ga je zorgvuldig om met de schepping, laat je het offervlees niet bederven maar deel je het uit, laat je van je rijke oogst wat achter op de akker voor de armen, beroof je niemand en pers je niemand af. Kortom: heb je naaste lief als je zelf, want Ik ben de Heer. Laat je daarvan niet weerhouden door alle negatieve berichten over bonussen en zakkenvullers die de wereld lijken te bevolken. Bedenk maar waar ze hun zakken mee vullen, met gebakken lucht, met papiertjes die nergens door worden gedekt. Waar het vanaf nu om gaat is echte waarde, iets goed betekenen en doen voor de ander, gewoon in de kleine dingen. Dan vult ons leven zich met de liefde van God en worden jij en ik vrienden voor het leven. Amen. Voorbeden Lieve God, Dank U wel voor de vele tekenen van hoop in een donkere wereld. Dank, dat we mogen weten dat U Uw schepping met liefde in stand houdt en dat zij door die liefde zal floreren als nooit tevoren. Dank dat we weer oog krijgen voor wat echt van waarde is en help ons om die waarde door te geven, te delen met iedereen die het maar wil ontvangen. Laat Uw liefde stromen door heel ons wezen en door de wereld die U zo lief hebt. Wees met een ieder van ons voor wie het leven moeilijk is, een welhaast ondragelijke last geworden is. Geef mensen met een open oor, een hartelijke glimlach, mensen die er gewoon voor je zijn als het nodig is. Laat Uw licht schijnen als het leven donker is en geef nieuwe moed, nieuwe perspectieven en nieuw vertrouwen in een betere wereld. Wees daarom ook met ons als wij stil worden voor U. Zegen ons in de stilte en verwarm ons met Uw vrede. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De wet

Thema: het bevrijdende van de wet Bijbellezingen: Ps 19. Joh. 15:1-10 Preek De wet, bron van feestvreugde? Ooit gehoord, dat de wet plezier geeft en aanleiding kan zijn tot uitzinnige feestvreugde? Meestal denk je bij de wet aan saaie regeltjes of aan wat niet mag, aan beperkende maatregelen, of aan onzinnige voorschriften. Ik zie ons nog niet zo snel een feestje bouwen rond het Burgerlijk Wetboek. In Israël is dat heel anders. Nog steeds kennen ze daar de officiële feestdag met de naam Shimchat Torah Vreugde der Wet. En het gaat er uitbundig aan toe daar op dat feest. De boekrol, waarin de wet is opgeschreven wordt tevoorschijn gehaald en om de beurt mogen alle aanwezigen er een tijdje mee rond dansen. Die boekrol wordt gekoesterd en is het centrum van de zingende dansende en hossende menigtes. Hoe is dat nou toch mogelijk, dat een wetboek hele menigtes zo tot uitzinnige blijdschap kan brengen, die ze met elkaar delen in een prachtig feest? Zijn de Joden dan zo’n braaf, plichtsgetrouw volkje, dat altijd precies doet zoals dat is voorgeschreven, of is er toch nog iets anders aan de hand? Wat zien zij in die wet nog meer dan alleen maar saaie regeltjes? De wet kern van de Hebreeuwse bijbel Eigenlijk is dit beeld van een feestvierende menigte rond de boekrol met de wet een mooi beeld voor de hele bijbel. Het hele Oude Testament wordt wel eens voorgesteld als drie in elkaar liggende cirkels. De buitenste cirkel wordt gevormd door de geschriften, de verhalen over hoe mensen samen leven vanuit de liefdevolle wil van God. De middelste cirkel wordt gevormd door de profeten die koningen wijzen op hun verantwoordelijkheid in dezen. En de binnenste cirkel is de Torah, de wet. In die wet is God zelf aanwezig. En dan gaat het er niet zo om, dat wij volmaakte mensen zijn, die precies doen wat de wet voorschrijft. Ja misschien kunnen we dat op de lange duur een beetje leren. Maar je kunt er zeker van zijn, dat we zo af en toe toch weer in de fout gaan. Daar word je niet blij van en het is ook geen reden tot feest. Nee waar het op het feest van de Vreugde der Wet om gaat is nou juist, dat ondanks het feit, dat de mens zich vaak niet aan de regeltjes houdt, God toch met ons contact zoekt. Dat Hij, waar wij de fout in gaan, mensen weer toekomst biedt en de goede kant op wijst, ons helpt om een goed en bevredigend leven te leiden met behulp van die regeltjes. Ofwel hoe donker en eenzaam het ook is in het leven, er is altijd een nieuw begin mogelijk en de hoop op een mooie toekomst gaat nooit meer verloren, omdat God ons Zijn wil heeft bekend gemaakt met Zijn Wet. En omdat Hij ons telkens weer nieuwe moed en kracht geeft om te leven naar Zijn wil. En dat is natuurlijk wel een reden om feest te vieren, wat in Israël dan ook elk jaar weer en heel intensief met veel plezier wordt gedaan. Psalm 19 Iets van die feestvreugde klinkt ook door in die prachtige Psalm 19. Woorden schieten tekort. Dat kun je ook zien aan Psalm 119, die we aan het begin van deze dienst hebben gezongen. Een langere psalm bestaat er niet. Hij gaat helemaal over de wet en aan het eind heb je het gevoel, dat de dichter nog niet echt klaar is ondanks al die woorden. Woorden schieten tekort. De dichter van psalm 19 gaat iets efficiënter met z’n woorden om. Hij beschrijft de schepping als een taal die ver uitstijgt boven menselijke woorden en die juist daarom tot aan alle uithoeken van de aarde doordringt. De bedoeling van de Eeuwige is volkomen duidelijk voor de dichter van onze psalm. Zo zuiver en mooi als de schepping is, zo is ook haar Schepper en zo zijn ook Zijn woorden. De aanwijzingen van God voor de mensen zijn bedoeld om mensen zo mooi te maken als de schepping zelf. Die aanwijzingen zijn zuiver, betrouwbaar, mooier dan goud en zoeter dan honing. De wet van de Heer is levenskracht voor de mens, wijsheid voor de eenvoudige, vreugde voor het hart, licht voor de ogen, bestendig en rechtvaardig. Als je Psalm 19 zo leest dan lijkt het er een beetje op, dat de volmaakte wereld binnen handbereik ligt en het kwaad nauwelijks meer een rol hoeft te spelen. Maar de dichter doet wel iets met het onvolmaakte van ons leven. Eerst is er natuurlijk het bovenpersoonlijke kwaad dat je treft en waar geen mens wat aan kan doen. Maar dan komt al snel de mens in beeld. Wie kan al zijn fouten kennen? Spreek mij vrij, God, van mijn verborgen zonden en daarvan is hoogmoed de meest voorkomende en de ergste, waar we als mensen van moeten worden bewust gemaakt, tegen moeten worden beschermd, van moeten worden bevrijd. Het kwaad is er wel maar het vertrouwen dat de Heer ons er van kan bevrijden is veel sterker. De eeuwige liefde van de Eeuwige spreekt in Zijn schepping en in Zijn wet. En wat nog belangrijker is, als wij een beetje proberen daar naar te leven, dan blijf je in voortdurend contact met God, wordt alles wat niet goed is uit je weg genomen en wordt je leven net zo stralend en mooi als Zijn schepping nu eenmaal is. Want uiteindelijk is de Heer mijn rots, mijn verlosser. Bron en vrucht Of zoals Jezus het zegt, als je met God in contact blijft, dan lijk je op die druiventros die met de wijnstok verbonden blijft en heel veel druiven voortbrengt. Hier en daar wordt gesnoeid, verkeerde dingen weggedaan en wat overblijft is prachtig. Volop vrucht, boordevol sap. Een vruchtbaar leven, vol liefde, feest en avontuur, maar ook vol meeleven met mensen die het zwaar te verduren hebben in het leven. Een warme deken slaan om hen die worden getroffen door de slagen van het bittere lot. Samen een warme gemeenschap worden waarin het voor iedereen goed toeven is dat was de bedoeling van de Allerhoogste, zoals die is neergelegd in Zijn wet. Vaak is het zo – hoewel niet altijd hoor – maar vaak is het wel zo, dat als je zelf begint met geven andere mensen ook ineens gaan geven. En dan heb je allemaal genoeg en samen feest. En dat is dan weer precies wat God met Zijn wet bedoelt, namelijk dat we het samen fijn hebben met elkaar. Dat gold in het Oude Testament, dat gold ook in het Nieuwe Testament, dat geldt voor de synagoge en voor de kerk, dat geldt ook voor onze piepkleine geloofsgemeenschap hier in Gasselte. Met vallen en opstaan, natuurlijk, nooit helemaal volmaakt, maar altijd weer gevoed door de Geest van God, altijd weer met nieuwe moed, met nieuw vertrouwen doen wat we kunnen omdat de liefde van God de wereld in moet en we juist daardoor ook zelf zo bijzonder gezegend worden. Het einde van het alibi-denken Tja, op deze manier wordt de wet, dat wil zeggen de wet van God, een bron van vreugde en blijdschap en geeft alle reden tot een uitbundig feest. Ik zou willen, dat we als gemeente van Christus deze betekenis van de wet wat meer in ons hart meedroegen. Daardoor zou het evangelie van de genade, van hoop midden in de wanhoop, van licht in de duisternis, wat meer handen en voeten krijgen in de concrete werkelijkheid van ons alledaagse leven hier en nu. Nou ja het is nooit te laat om er mee te beginnen, dus ik zou zeggen wat let ons. Laat de Geest van God, die leeft in Jezus ook leven in je hart en zie maar eens wat er gebeurt. En ik verzeker je, woorden schieten tekort. Stille en vooral gulle dankbaarheid is misschien nog de beste manier om er iets van door te geven. En die gulheid zal worden gezegend, zowaar de Heer leeft. Voorbeden Lieve God, Wij danken U voor Uw wet en voor de blijdschap die U voor mensen met die regels bewerkstelligt. Dank U wel voor het inzicht, dat U ons niet met onzinnige voorschriften wilt plagen, maar juist met Uw wet aanwijzingen geeft voor een goed en bevredigend leven. Voor ieder van ons persoonlijk, maar ook voor ons als gemeenschap. Heer geef ons dan ook de moed en de kracht om te leven volgens Uw wil, help ons om aan Uw evangelie van genade en hoop handen en voeten te geven midden in ons dagelijks leven, hier en nu. Heer wees met die mensen onder ons die het moeilijk hebben. Geef Zelf de kracht naar het kruis, dat zij te dragen hebben. Er zijn zoveel mensen op dit moment in Gasselte, die rouw te verwerken hebben. Vul de leegte met Uw warmte. Er zijn zoveel mensen die ziek zijn of eenzaam, verbitterd misschien. Geef weer een beetje kleur in hun huis, een beetje moed, kracht, hoop en vertrouwen voor de toekomst. Heer wees ook met ons zoals wij vanmorgen bij elkaar zijn als Uw gemeente en wij stil willen worden voor U. Geef ons de woorden, die wij niet vinden, hoor ons gestamel, versta onze stilte. Stil gebed. Onze Vader. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De ethische noodzaak van bezit (3)

Ethiek Als de klanken van de klankschaal eenmaal zijn weggeëbd blijft een diepe stilte, een uitnodiging tot echt luisteren, een andere beleving van de werkelijkheid. We zijn aangekomen bij de ethiek. Bezit op zich is niet goed of slecht. Het gaat er alleen om hoe je er mee omgaat en dat is een ethische kwestie. Als laatste zekerheid stelt bezit helemaal niets voor. Wat je vandaag in handen hebt, is morgen verdwenen, als sneeuw voor de zon. Was niet 50% van de mondiale beurswaarde in rook opgegaan? Ook de logica van de noodzaak hebben we opgegeven. Iedereen mag beweren wat hij of zij wil en het is waar. Zo konden talloze investment banks een omvangrijk imperium bouwen op gebakken lucht. Ik vind de postmoderne kritiek op het Westers denken dan ook heel terecht. We zijn volgens mij op mondiale schaal aan iets nieuws toe. Ik zoek met vele anderen naarstig naar alternatieven en denk die te vinden in de ethiek. Kiezen, op grond waarvan? In de ethiek gaat het om kiezen, op verantwoordelijke wijze kiezen. Maar waar laat jij je bij die keuzes door leiden? Wat is verantwoordelijk? En aan wie heb je dat antwoord te geven? In de ethiek zijn er wat dat betreft verschillende stromingen. Het ‘utilitarisme’ laat zich leiden door het grootste goed voor zoveel mogelijk betrokkenen. De ‘deontologie’ zoekt het meer in grondregels. Als gelovig Christen laat ik me graag leiden door de samenvatting die Jezus eens van de tien geboden gaf: ‘Heb God lief boven alles en je naaste als jezelf.’ Dat is een grondregel, zeker maar geen gesloten systeem, want de naaste is iedereen op onze aardbol. Deze grondregel sluit dus tevens het grootste goed in voor zoveel mogelijk mensen. Consequenties van het liefdegebod Voor mij heeft dat een aantal consequenties. In de eerste plaats lijkt het me zinvol – als je God wilt lief hebben boven alles – om het mysterie weer toe te laten in het Godsbeeld, als je dat al wilt hanteren. De Franse filosoof Paul Ricoeur omschrijft God als het punt waar alle betekenis wordt verzameld en tegelijkertijd ontsnapt. Misschien snappen we dan wel iets van God, maar als je het over God hebt, dan is daar veel meer aan de orde dan we in twintig eeuwen Christelijke theologie hebben opgeschreven. En dat heeft weer een belangrijke consequentie. Misschien hebben andere religies en culturen ook wel iets zinvols daarover opgetekend. Als je God lief hebt boven alles, dan laat je je door andere religies verrijken in plaats van dat je ze gaat bestrijden. En daarmee gaan de verhoudingen tussen de religies en de culturen die ermee verbonden zijn ook een stuk verbeteren. In de tweede plaats lijkt het me ook zinvol om de hand eens in eigen boezem te steken. De oude Griekse natuurfilosofen maakten al onderscheid tussen twee grondprincipes die de werkelijkheid regeren: het verbindende principe (liefde) en het scheidende principe (haat). Als je je dus door liefde wilt laten leiden dan zul je moeten verbinden. Daar past geen verdeel en heers principe in. Overzicht, controle op grond van inzicht, zien met allerlei theorieën, het heeft de Westers Christelijke cultuur veel kennis, techniek en reëel bezit opgeleverd, dat zeer de moeite waard is. Maar we hebben meer zintuigen dan alleen onze ogen. Als het Westers denken zich, vooral met de Grieken, beperkt tot theoretisch inzicht, technisch kunnen, kortom tot wat te overzien is en als die beperking uitmondt in het actuele postmoderne nihilisme – geen centrum, geen waarheid, geen moraal – is het dan niet tijd om de andere zintuigen in ons kennen ook en kans te geven? Waarom niet de harmonie zoeken van een gezamenlijk gezang, je laten betoveren door de dans van de derwish, je laten meenemen in de spiritualiteit van de Indianen, je laten dragen door de diepe stilte van je eigen bewustzijn, waarin al je zintuigen – en ook je innerlijke oog – doorleefde werkelijkheid wordt. Kortom, ik pleit voor delen, de ander tegemoet treden met respect, samen het goede leven leven. Dat heeft in de derde plaats nog een belangrijke ethische consequentie. De zo Westerse gewoonte om lichaam en ziel, materie en geest, strikt van elkaar te scheiden verdwijnt. We gaan juist de onlosmakelijke eenheid van beide kanten van ons bestaan weer respecteren. Echt genieten van heel het leven waar en wanneer dat maar mogelijk is. Echt delen in plaats van eenzijdige afhankelijk makende liefdadigheid. En geen gebakken lucht meer, maar beloning op grond van werkelijk toegevoegde waarde. Gebakken lucht keer gebakken lucht is nog steeds gebakken lucht. En als je daar je imperium op bouwt, dan moet dat een keer instorten. Reële waarde keer reële waarde geeft meerwaarde, veel en blijvende meerwaarde – materieel en spiritueel – want wat liefde bouwt dat blijft wel bestaan. Meerwaarde In het grote liefdegebod is de ander belangrijk en alles wat je doet is voor de ander en daarmee ook voor je zelf van echte waarde. Een beetje minder luxe misschien, maar wat wordt geproduceerd en aangeboden heeft echte waarde. En over die waarde wil je verantwoording afleggen aan iedereen die daarom vraagt. Graag zelfs, want het gaat immers om echte waarde, waar je zelf ook warm van wordt. Ik zie dit steeds meer om me heen gebeuren. Het internet is hier een heel krachtig medium. Daar blijkt direct of je waar maakt wat je belooft, er wordt namelijk over geschreven of je dat nou leuk vindt of niet. Er is van alles aan het veranderen in de wereld en dat gaat volgens mij in de richting van echte waarde creëren, delen en vermenigvuldigen. Sommigen denken, dat we binnen niet al te lange tijd niet eens meer gebruik gaan maken van geld, maar van een soort credit system gebaseerd op echte waarde. En de nieuwe wereldorde die Herman Wijfels op het oog heeft lijkt mij ook aardig gericht te zijn op het creëren van echte meerwaarde. Conclusie Het wordt tijd om eens wat conclusies te trekken. De ethische noodzaak van bezit daar ging het om in dit essay. Dat is geen holle frase of lege formule. Er zit heel veel betekenis in. Dat voel je. Alleen die betekenis is ons aan het ontglippen. Als bezit zo vluchtig is als de wegstervende klanken van een klankschaal, als er geen enkele grond meer is om de noodzaak van wat dan ook vast te houden, dan moet en kan volgens mij de ethiek de betekenis redden in onze beginformule met z’n drie variabelen. Ethiek is daarin niet een verplichting die je met een moraliserend vingertje kunt opleggen, maar bedoeld als verdieping die je bij een vreugdevolle harmonie brengt. Een ethiek die bezit z’n status van laatste zekerheid, strohalm ontneemt, maar juist waardevol maakt; een ethiek waarvoor waarheid niet iets is dat je noodzakelijkerwijs moet bezitten, maar iets waarin je kunt deelnemen, groeien, je leven lang. Als dat ergens nodig is op dit moment dan is het wel in het economische leven. Kant gaf aan de ethiek een gouden grondregel mee. Waarschijnlijk ken je hem wel: ‘Wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.’ Ik draai die regel om: Wat jij graag wilt dat jou overkomt, doe dat ook voor de ander. Als jij graag rijk wilt worden gun dat dan ook aan je opdrachtgever. En als je opdrachtgever blij wordt van jouw kwalitatief hoogstaande adviezen, dan word je daar zelf ook blij van. En dan komen er in de puur zakelijke relatie ook andere waarden aan bod. Klantenbinding, zo ‘noodzakelijk’ in tijden van recessie wordt een zaak van waardevolle menselijke verhoudingen. Op die manier word je boven je zelf uitgetild en kom je in echt contact met de ander. Daarvoor moet je wel eerst weten wat je zelf nu eigenlijk graag wilt. Wat maakt jou blij, waar word je echt gelukkig van. Dat is best een moeilijke vraag. Een mooie manier om antwoorden te krijgen op die vraag is om eens te bedenken waar je vroeger als kind mee speelde, wat je daar bij bedacht en wat voor idealen je daarbij had. Ga dan eens na wat er van die idealen terecht is gekomen, of je er in je huidige leven nog steeds mee bezig bent, hoe en waarmee je ze zou kunnen aanvullen en hoe dat voelt. Zo komen er beelden naar boven die gaan over het soort maatschappij waar jij aan wilt werken en waar jij je kinderen graag in wilt laten spelen en gedijen. En als je daar echt mee aan de slag gaat, ga je meerwaarde creëren die jou op het lijf geschreven staan en waar anderen ook heel veel aan gaan hebben. Ik zou zeggen veel plezier er mee. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in dit essay of in andere essays wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Essays’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde essays, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De ethische noodzaak van bezit (2)

Noodzaak Laten we het nu eens over het begrip noodzaak hebben. Als bezit, materieel en spiritueel eigendom op z’n minst slechts betrekkelijke waarde hebben, dan geldt dat misschien ook wel voor zoiets als noodzaak. Ik geloof dat ook onze Westerse opvattingen over noodzaak iets hebben van die wegstervende klanken op een klankschaal. Ik heb er zelfs een boek over geschreven met de titel A Quest for Hope, een zoektocht naar hoop in een wereld, die van de ene crisis in de andere rolt. En ik geloof ook, dat die crisissen het rechtstreeks gevolg zijn van de ontwikkeling van het Westerse denken vanaf de oude Grieken tot nu toe. Premodern Het Westers Christendom mag dan veel uit het Oude Testament en het Hebreeuwse denken hebben overgenomen, er is nog veel meer vanuit de oude Grieken overgewaaid. In het Oude Testament gaat het over mee zijn in de beweging, meezingen in het koor. Klanken sterven weg en beginnen opnieuw in heel andere melodieën en harmonieën om het hemelse gezang te benaderen. Bij de Grieken gaat het om overzicht, begrenzen, controle over wat het oog kan zien en het innerlijk oog kan bedenken. Ons woord theorie komt rechtsreeks van het Griekse woord theorein, dat zien betekent. Aristoteles maakte al onderscheid tussen de logica van de noodzaak en de logica van de waarschijnlijkheid. Maar beiden waren thuis in het ene universele logische systeem van de logos. Dat was een mooi overzichtelijk systeem waarin de aarde – en de mens natuurlijk – middelpunt was van het heelal, waarin de planeten volmaakte cirkels om de aarde beschreven en waarin zeggen en zijn volmaakt met elkaar correspondeerden. Als je iets bevestigde wat in werkelijkheid bestond, of ontkende wat niet bestond, dan sprak je de waarheid. Als je iets zei wat niet echt zo was dan loog je. De vraag ‘Wat is de waarheid?’ werd regelmatig gesteld. Niet alles was al bekend, maar wel noodzakelijkerwijs en in principe kenbaar. De vraag ‘Wat is waarheid?’ was daarom ook ondenkbaar. Modern De noodzaak die inherent is aan het logos systeem om alles als in principe als kenbaar te veronderstellen en zo de mysteriën te ontmaskeren als naïef geloof, verdween toen Copernicus ging meten. Hij kwam tot de ontdekking dat niet de aarde maar de zon middelpunt was van het heelal, dat de hemellichamen helemaal geen volmaakte cirkels maar elliptische banen beschreven van onvoorstelbare afstanden en dat ook zij een begin en een einde kenden. Het oude Griekse geloof dat we dit allemaal rationeel zouden kunnen begrijpen hield nog even stand in het rationalisme van het Verlichtingsdenken, maar begon alras te tanen. Descartes ging alles in twijfel trekken, zelfs z’n eigen bestaan tot hij ontdekte dat hij niet kon betwijfelen dat hij twijfelde. En zo baseerde hij z’n individuele bestaan op z’n eigen subjectieve denken: cogito ergo sum, ik denk en dus besta ik. Maar ja, dan is het hek toch echt van de dam. Iemand anders kan wel heel iets anders denken, zou die daarom dan minder bestaan of minder bestaansrecht hebben? Kant probeerde nog om de noodzaak in het logos systeem te redden door zo iets als het universele subject te veronderstellen voor wie sommige dingen noodzakelijkerwijs zijn zoals ze zijn. Zelf-evidentie noemde hij dat. Maar dat was ook niet vol te houden. De Boeddhist ervaart de wereld nu eenmaal principieel anders dan de Westerling. Het gevolg was dat er een scala aan logische systemen werd ontwikkeld met allemaal hun eigen waarheid. Daarmee is ook Aristoteles’ idee over de waarheid van de baan. Als je iets als waar beweert, dan word je wel geacht erbij te vermelden volgens welk logisch systeem je dat beweert. Niets is meer noodzakelijkerwijs waar, dat hangt helemaal van je logische systeem af. Wat voor het ene logische systeem waar is, is dat volgens het andere niet. De vraag ‘Wat is waarheid?’ wordt nu een heel legitieme vraag, die op heel veel manieren kan worden beantwoord. Weg universele noodzaak van welk inzicht dan ook. Postmodern We kijken in de natuurwetenschap dus steeds verder, onze wereld wordt steeds groter en het inzicht wordt steeds sterker, dat onze kennis daarvan maar heel voorlopig, grillig en gedeeltelijk is. Hubble was namelijk met z’n sterke kijker tot de ontdekking gekomen, dat er niet één zon is, maar dat er vele zonnestelsel in het universum zijn en dat geen van al die zonnen er aanspraak op kan maken centrum te zijn. In de postmoderne filosofie wordt de deflatie theorie van waarheid ontwikkeld, waarin zeggen en zijn volledig gescheiden worden. Taal verwijst alleen nog naar zichzelf en niet meer naar een concrete werkelijkheid die door de zintuigen kan worden waargenomen of door het verstand bedacht. Bij de postmoderne filosofen dringt het besef door, dat er geen enkele noodzakelijk ware kennis van de werkelijkheid meer mogelijk is, omdat die nergens op gebaseerd kan worden. En zo wordt ook de moraal een zwart gat, waarin alles verdwijnt en waaruit niets moois meer kan opbloeien. Nihilisme heet dat. De postmoderne mens heeft dus geen centrum meer, geen waarheid, geen moraal. Daarmee is wel alle noodzaak uit ons denken en doen verdwenen en zijn we hopeloos aan de chaos overgeleverd. Dit is echt serieuze filosofie, mocht je eraan twijfelen. Kijk maar eens bij schrijvers als Jaques Derrida, Jean François Lyotard, Richard Rorty en ga zo maar door. Maar wat nog belangrijker is, wat in de filosofie wordt uitgedacht, komt in de kunst terecht en via de massamedia in de brede maatschappij. We ontkomen er dus niet aan met z’n allen. Geen wonder dat we alle gevoel van controle verliezen en van de ene crisis in de andere rollen. Op het postmoderne nihilisme komen allerlei reacties. Logisch natuurlijk, de kritiek mag dan terecht zijn, je kunt er niks op bouwen. Wat je heel veel ziet is dat we op grote en op kleine schaal terugvallen op oude ‘veilige’ posities die eens zekerheid boden maar nu niet meer. Dat gebeurt in de religies, in de economie, in de kunst, in de politiek. Soms met een fel en agressief fundamentalisme, vaak ook op een politiek correcte en maatschappelijk breed gedragen manier. In de laatste top 2000 kwamen alle nummers uit de jaren 70 en 80 en we vonden het heerlijk allemaal. Maar als het om de toekomst gaat, dan moeten we vooruit denken. En dan stijgt het vertrouwen in de weg die voor ons ligt (Ik geloof in jou en mij van Boudewijn de Groot) vaak niet ver uit boven de visie van een gesloten systeem waar je niet uit kunt ontsnappen (Hotel California van de Eagles), of doemt er een zwart gat op waar je alleen maar verder en verder in kunt wegzakken (Bohemian Rhapsody van Queen). Het wordt tijd voor een andere meer positieve toekomstvisie. Volgende week het laatste deel van dit essay, dat gaat over de ethiek. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in dit essay of in andere essays wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Essays’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde essays, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De ethische noodzaak van bezit (1)

Inleiding Bezit, vermogen en het inkomen dat daaraan is verbonden is hot stuff op het ogenblik Maar bezit is vluchtig, zo vluchtig als de klanken van een klankschaal. Vandaag heb je het, morgen ben je het kwijt. Carpe Diem zeiden de hedonisten, pluk de dag. Laten wij eten en drinken en vrolijk zijn, want morgen sterven wij. Maar pakken wat je pakken kan, is toch niet aan de orde in de religieuze idealen? Er zijn toch altijd ethische verplichten verbonden aan bezit? Oh ja, daar kun je – zeker als je ook nog dominee bent – prachtige, ontroerende, hartverscheurende verhalen over houden. Je krijgt dan een hoop gemoraliseer in de sfeer van de liefdadigheid, van de sociale bewogenheid, of van heel erg legitieme vakbondseisen. In het beste geval wordt er dan driftig meegeknikt, ja ja dat zou moeten, met de nadruk op zou en vervolgens gaan we weer over tot de orde van de dag, de orde van de beurskoersen, de orde van de fiscale wetgeving. Maar in tijden van crisis is meer nodig. Het zou al mooi zijn als we eens begonnen met een beetje ‘out of the box’ te gaan denken. Een essay wil prikkelen. Voor mij betekent dat een idee uitproberen, waar je nog eens aan terug kunt denken en op door kunt kauwen. Ik geef daarom aan dit essay een wat filosofische titel mee, namelijk ‘De ethische noodzaak van bezit’. In die formule ligt niks vast, maar zijn juist alle drie de termen variabelen. Wat is ethiek? Wat is noodzaak? Wat is bezit? Het antwoord op die vragen is in alle drie de gevallen lang niet zo vanzelfsprekend als over het algemeen wel wordt aangenomen. We gaan ze alle drie bij langs. We beginnen bij bezit, gaan daarna naar de noodzaak en misschien komen we dan tenslotte uit bij een verfrissende opvatting over ethiek, die ook nog functioneel en werkbaar kan zijn. Bezit Veel van de noties, die wij in het Westen over allerlei zaken hebben, stammen uit de Bijbel en daarom wil ik eens wat licht laten schijnen over wat daarin over bezit of eigendom wordt gezegd. Ik beperk me even tot het Oude Testament, want dat is toch de basis van, maar vaak slecht begrepen door het Westers Christendom. Laten we eens kijken naar het jubeljaar, het Ruthverhaal en de belevenissen van de Bijbelse figuur Job. Het jubeljaar Zeven is een belangrijk getal in de Bijbel. Zeven is het getal van de volheid, de volheid die verwijst naar de Schepper zelf. God rustte op de zevende dag – de sabbat – en Hij zag, dat wat Hij had geschapen goed was. Rond dat weekschema en het getal zeven wordt vervolgens de tijd in het algemeen georganiseerd. Elk jaar wordt zeven weken na het Paasfeest, waarin de Uittocht uit Egypte onder leiding van Mozes wordt gevierd, het zogenaamde Wekenfeest gevierd. Zeven weken na Pasen – 7 keer 7 dagen dus, dat wil zeggen volheid in het kwadraat – wordt tijdens het Wekenfeest aan die volheid handen en voeten gegeven. De eerste vruchten van de oogst worden aan de Eeuwige geofferd en er wordt herdacht dat het volk van God op de berg Sinaï de tien geboden kreeg. Natuur en cultuur komen hier samen en vormen een eenheid, waarvoor de Allerhoogste in alle rust dankbaar wordt geloofd en geprezen. Als er zes van deze jaren zijn verstreken moet in het zevende jaar, het sabbatsjaar, ook de natuur rust hebben: elk zevende jaar moeten de akkers braak liggen en mag er niets op verbouwd worden. Tenslotte, als er zeven sabbatsjaren voorbij zijn, na 49 jaar dus, komt het zogenaamde jubeljaar. Elk vijftigste jaar moeten alle schulden worden kwijtgescholden, moeten alle slaven in vrijheid worden gesteld en mag iedereen met een schone lei beginnen. Tja, zo wordt bezit wel heel erg betrekkelijk en de erfopvolging erg onzeker. Deze voorschriften zijn dan ook naar mijn weten nooit helemaal geëffectueerd. Zeker het jubeljaar niet. Maar de gedachte is wel mooi, toch. En er zit ook een diepere betekenis achter, die nog steeds geldig is. Namelijk deze: zet niet al je kaarten op materie en bezit, zoek je zekerheid niet in wat je hebt, want bezit is vergankelijk. Alleen de liefde van God is dat niet, maar die kun je niet bezitten, die kun je alleen maar delen met anderen. Het Ruthverhaal Dat laatste gebeurt in het Ruthverhaal. Elimelech vertrekt door honger gedreven met zijn hele gezin uit het broodhuis Bethlehem en wel naar Moab. Zijn zonen trouwen met Moabitische vrouwen, maar al het manvolk uit deze familie sterft in Moab. En zo keert Elimelechs weduwe Naomi samen met haar schoondochter Ruth berooid en bekaaid terug naar Bethlehem. Daar hoopt ze nog enig profijt te kunnen hebben van de sociale wetgeving, maar die geldt natuurlijk niet voor buitenlanders en zeker niet voor de Moabitische Ruth. Moab was immers al eeuwen een aartsvijand. Maar dan gebeurt er iets heel spannends. De man die de familie zou moeten opvangen, Boaz, wordt verliefd op Ruth. Dan wordt alles anders. De prachtige holle frase die Boaz op de akker tegen Ruth had gedebiteerd – het is goed dat je bent komen schuilen onder de vleugels van de Allerhoogste – krijgt pas echt betekenis als Ruth tegen Boaz zegt: laat me maar eens zien hoe dat werkt. Trouw met me en spreid jij je vleugels maar over mij uit. En de algemeen gerespecteerde dorpsoudste trouwt met de Moabitische asielzoekster en hun zoon wordt de grootvader van de grote koning David. Ofwel het heil, dat met de Allerhoogste is verbonden, mag je niet voor zelf houden, ook aartsvijanden worden erin betrokken. Uit allerlei taalkundige aspecten kun je afleiden dat dit verhaal ook eeuwen later nog is gebruikt als kritiek op de hetze tegen gemengde huwelijken. De Allerhoogste heeft heel zijn schepping lief en niet alleen maar een klein clubje die de wijsheid in pacht denkt te hebben. Ook dat heilige religieuze bezit wordt dus in de Bijbel naar de knoppen geholpen. Het Bijbelboek Job En dat wordt weer heel erg duidelijk in de belevenissen van de Bijbelse figuur Job. Het boek Job behoort tot de zogenaamde wijsheidsliteratuur die stam uit de derde en tweede eeuw voor Chr., aan het einde dus van de lange ontwikkelingsgeschiedenis die de Bijbel heeft doorgemaakt. Job was een rijke boer, die trouw zijn religieuze plichten vervulde. Op een vreselijke dag raakt hij in één klap alles kwijt. De ene knecht na de andere komt met onheilstijdingen. Niet alleen wordt hij beroofd van al z’n bezittingen, zelfs z’n kinderen worden vermoord. En Job restte niets anders dan op de mesthoop met gescheurde kleren te rouwen en met potscherven z’n zweren te krabben. Z’n vrouw komt langs en bijt hem venijnig toe, nou mooie God die God van jou, vervloek Hem toch man en pleeg zelfmoord. Maar zo ver is Job nog niet. Dan komen z’n vrienden hem ook nog even fijntjes vertellen, dat Job toch ergens de fout moet zijn ingegaan, anders zou hij niet zo zijn gestraft. Ook daar wil Job niet aan, want volgens hem klopt er iets niet in de theologische redeneringen van z’n vrienden. En uiteindelijk wordt Job door God zelf in de armen gesloten. Zijn idee over een liefdevolle God die meelijdt met mensen in de verdrukking is veel adequater en gaat eindeloos veel verder dan al het religieuze gelijk waarvoor mensen ten strijde trekken. Ook hier wordt alles dat mensen in bezit dachten te hebben gerelativeerd en als onvoldoende gediskwalificeerd. Alle theologieën die in de lange geschiedenis van het volk Israël waren uitgedacht, worden door Job ontmaskerd. Ze proberen allemaal de Eeuwige voor het eigen karretje te spannen en verdrijven zo het mysterie dat ook met Hem verbonden is. Dat mysterie is de liefde, die mensen met elkaar verbindt. En daar is geen plaats voor uitbuiting of het zeker stellen van de eigen privileges. Materieel en spiritueel bezit, wegstervende klanken op een klankschaal. Ofwel: de Westers Christelijke machtswellust en bezitsdrang, die we overal op onze planeet zien gedijen, zijn dan misschien wel heel menselijk, maar op geen enkele manier op de Bijbel te baseren. En de huidige staat Israël zou er ook niet verkeerd aan doen om de eigen bronnen weer eens grondig te bestuderen. Volgende week het tweede deel van dit essay over de ‘noodzaak’. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in dit essay of in andere essays wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Essays’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde essays, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Pasen: Leve de liefde

Thema: geloof, hoop en liefde, en de meeste van deze is de liefde Bijbellezingen: Marcus 16:1-8 Johannes 20, 11-18 Preek Inleiding: de regenboog universeel teken van de hoop We zijn in Gasselte dit jaar op 1 maart de lijdenstijd begonnen met de Cantorij, op Goede Vrijdag hadden ze ook een rol en nu met Pasen hebben we het Paasevangelie op een prachtige manier met elkaar beleefd. Ieder zo z’n eigen rol maar wel samen. Dat geeft aan het hele Paasgebeuren al een soort van eenheid die ik heel waardevol vind. We hebben het in de lezingen en overdenkingen ook over verschillende dingen gehad: waar-de, inkeer, het prisma, de stilte en het ego. In de Bijbel gaat het om echte waarde, de tijd van gebakken lucht en de daaruit voortvloeiende crisissen is voorbij. De prachtige symmetrie rond Pasen met 7 weken inkeer vanaf Aswoensdag tot Pasen en dan 7 weken op basis van oervertrouwen tot Pinksteren geeft nieuwe moed en hoop op een betere wereld. Het kruis kun je daarom ook zien als een soort prisma, dat de gedaante van Jezus op de berg als verblindend wit licht breekt in alle kleuren van de regenboog, universeel teken van de hoop. In de stilte mag je dat op een ontspannen manier tot je door laten dringen, waardoor je eigen ego ook andere prioriteiten gaat stellen. Als je die preken nog eens wilt nalezen, dan kan dat. Ik heb ze allemaal op m’n weblog gezet. Een hoopvolle Paasboodschap En zo kom ik na zeven weken lijdenstijd en inkeer tot een Paasboodschap: De Heer heeft zich laten breken aan het kruis, maar de zwarte dood kon hem niet vasthouden en de Eeuwige heeft hem aan ons teruggeven in een tuin vol kleuren. Daarom is er hoop in ons gebroken maar kleurrijk bestaan. En de consequentie van die boodschap is: ervaar die hoop in je gebroken maar kleurrijke werkelijkheid en stel je zelf met stille dankbaarheid in dienst van de ander. Dan wordt het leven goed omdat de hemel ons begroet. Dit lijkt allemaal heel simpel, maar er zit wel een heftige problematiek achter, namelijk hoe kun je nou toch kleuren zien in een gebroken bestaan, hoop ervaren in een wereld die bol staat van de crises, van de ene crisis in de andere rolt? Hoop in een gebroken crisis werkelijkheid? Je vrouw overlijdt plotseling. Je verliest een kind. Een kind verliest haar moeder in de bloei van haar leven. Je relatie loopt stuk. Je zaak gaat failliet. Je wordt werkeloos. Een dierbare pleegt zelfmoord. Natuurgeweld eist honderden slachtoffers. Je idealen worden door kortzichtigheid van anderen in de kiem gesmoord. De cultuur waarin wij zijn opgegroeid vernietigt zichzelf. We zoeken naar nieuwe wegen, nieuwe politieke, culturele en religieuze samenwerking, naar duurzame technieken om onze planeet van de ondergang te redden, maar de korte termijn belangen winnen meestal het pleit. Chaos lijkt een sterker woord dan zekerheid, dood een sterker woord dan leven, haat een sterker woord dan liefde. Vóór ons tekent zich een zwart gat af waardoor we dreigen te worden verslonden. Hoe hou je hierin het hoofd boven water, hoe kun je nog zin ervaren in deze collectieve waanzin, waaruit bestaat de hoop waarvan het gelooft getuigt en die zichtbaar wordt in de kleuren van de regenboog? Liefde is … Bij mij komt er maar één woord boven drijven dat bestand is tegen het zwarte gat dat het leven vaak is en dat woord is liefde. De liefde is lankmoedig, de liefde is goedertieren. Ze is niet afgunstig. De liefde praalt niet. Ze is niet opgeblazen en kwetst niemands gevoel. Ze zoekt zichzelf niet, zij wordt niet verbitterd. Ze is niet blij met de ongerechtigheid, maar ze is blij met de waarheid. Alles bedekt zij, alles gelooft zij, alles verdraagt zij. En de liefde, de liefde vergaat nimmermeer. Omdat God liefde is heeft hij de schepping goed gemaakt. Omdat God liefde is doet Hij goed, ondanks het kwaad dat er in is geslopen. Zelfs met dat kwaad kan hij nog goede dingen doen, omdat de liefde andere prioriteiten stelt en nooit kwade bedoelingen heeft. Daarom ook is de genade altijd sterker dan zonde en schuld, is ons bestaan weliswaar gebroken maar toch ook kleurrijk. Omdat God zijn Zoon lief had wekte hij hem op uit de dood. En omdat God de wereld lief heeft liet Hij Hem geworden, liet Hij Hem zijn weg gaan, en wel met het doel dat wij mensen weer zouden gaan geloven in de liefdevolle goedheid van de Eeuwige door die met elkaar te delen. De liefde houdt de hoop levend Heb God lief boven alles zei Jezus en je naaste als je zelf. Ofwel heb het leven lief, het hele leven: God, de ander en jezelf. Daarmee heb je wel zo’n beetje alles bij de kop, want de ander staat niet alleen maar voor je directe naaste maar voor de hele wereldbevolking, het hele universum. En ook het dodenrijk is op de Paasmorgen ontsloten, want de dood heeft niet het laatste woord zo bleek. Wij mogen onze dierbare overledenen toevertrouwen aan de eeuwige liefde van God en hen daarom ook met liefde gedenken. Als zo ons hele leven in het teken komt te staan van de liefde, dan is het leven een warm bad, een warme deken die we over elkaar heen slaan als het leven moeilijk is. Dan wordt al het kwaad met liefde overwonnen. Dan ervaren we zin in de collectieve waanzin, zien we vooral de kleuren in onze gebroken werkelijkheid, stellen we ons gebroken maar kleurrijke ego in stille dankbaarheid in dienst van de ander, worden we transparant in onze bedoelingen en werkwijzen, gaan we veel heel veel echte waarde scheppen – in de kerkenraad, in de gemeente, in de wereld. Kortom met de liefde ervaren we hoop in de wanhoop van elke crisis, worden we zelf een teken van hoop waar de ander zich in kan koesteren. Pasen: leve de liefde! Met Pasen zeggen we vaak: ‘leve het leven’ en we eten eieren dat het een lieve lust is. Die eieren krijgen dekhengsten ook om goed te kunnen presteren in het dekseizoen. Maar Pasen zit weliswaar in, maar stijgt uit boven het leven zoals wij dat vooral in de lente op een uitbundige manier in de natuur zien ontkiemen. Pasen is ‘leve het leven’ – Lechajim op z’n Hebreeuws – zeker. Maar in de echte inkeer krijg je ook nieuwe inzichten en ideeën. Voor mij is daarom Pasen dit jaar bovendien en vooral: Le-ahav ‘leve de liefde!’ Amen Voorbeden Lieve God, Dank U wel dat U zich aan ons openbaart als liefde, liefde die sterker is dan de dood, liefde die mensen opricht als ze niet meer verder kunnen, liefde die de wereld wil veranderen en genezen van haat, oorlog en onverschilligheid. Heer help ons om ons hart wagenwijd open te zetten voor die liefde en om onze wereld – dichtbij en ver weg – er mee te vullen en te verrijken. Laat zo Pasen echte betekenis krijgen in ons eigen persoonlijk leven en ook in de wereld als geheel. Heer wees met een ieder van ons voor wie het leven moeilijk is. U kent ons beter dan wij onszelf kennen en U weet wat er allemaal in de weg kan staan om Uw liefde in ons eigen leven te laten werken. Neem weg Heer wat niet van U is en doe dan met ons naar Uw liefdevolle wil. Vul onze eenzaamheid met Uw warmte, vul de kilte van ons hart met hoop, breng onze vastgeroeste patronen opnieuw in beweging en help ons om daarna weer verder te groeien tot liefhebbende en blijde mensen. En geef ons de vrede die alle verstand te boven gaat nu wij stil willen worden voor U. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Het ego

Thema: over gemeenschap en ego Bijbellezingen: Jeremia 31, 31-34 Johannes 12, 12-26 Preek De levensvatbare gemeente Hoe word je nou een levensvatbare gemeente? Achter die vraag liggen een aantal andere vragen. Wat is een gemeente? Wat is levensvatbaar? En is daar een weg naar toe, een methode voor om het te bereiken? Is het überhaupt een vraagstuk dat je moet oplossen of is het veel meer een kwestie van geloof waaruit je moet leven? Ik denk dat de vraag al zo oud is als de weg naar Rome en nog ouder. Laten we daarom maar eens gaan kijken wat onze bronnen, de heilige geschriften in de Tenach en het Nieuwe Testament erover zeggen. De gemeente in Jeremia’s tijd a) De Joodse gemeente in Babel De Joden die in de Babylonische ballingschap naar Babel waren weggevoerd hadden geluk. Van de Babyloniërs mochten ze namelijk bij elkaar blijven. De gezinnen bleven in tact, de families en ook de hele Joodse gemeenschap mocht op sabbat in de synagoge bij elkaar komen. Dat was onder de Assyriërs – de voorgangers van de Babyloniërs – heel anders geweest. Het Noordrijk van Israël was onder hen van de kaart geveegd, wat niet vermoord was werd over het hele rijk verspreid, zodat er geen enkele gemeenschap meer over bleef en het volk Israël dat tot de noordelijke stammen had behoord gewoon ophield te bestaan. Zo niet in Babel, waar een paar eeuwen later de mensen uit de zuidelijke stammen waren heengevoerd. Daar bleven de contacten in stand, daar bleef het volk van God gemeenschap met elkaar houden en groeide zelfs in aantal. Jeremia had de ballingen zelfs aangeraden: bouw huizen, zoek een vrouw voor je zoon, een man voor je dochter, en leef volgens de wil van God, ook al ben je ver weg van het beloofde land. b) At the rivers of Babylon Misschien ken je dat populaire liedje wel van Boney M, ‘At the rivers of Babylon’. Het is gebaseerd op psalm 51 en vertelt hoe het volk van God aan Babels stromen zat te treuren over het feit dat ze ver van huis in den vreemde gevangen zaten en zich zat af te vragen wat er nou eigenlijk allemaal verkeerd was gegaan daar in het beloofde land, waardoor ze nu hier zaten. Volgens Jeremia was dat heel simpel, jullie hebben niet vertrouwd op de Eeuwige, maar bent zelf allerlei politieke machtsspelletjes gaan spelen en vreemde goden en godinnen gaan vereren. En dat strookt niet met de geschiedenis die je met de Allerhoogste hebt doorleefd en ook niet met de bestemming die Hij voor jullie had bedoeld. Lees de heilige geschriften er maar op na. En dat deden ze in de synagoge, wan daar waren de Torahrollen. En ze lazen hoe God hen door diepe dalen had geleid, uit de slavernij in Egypte had bevrijd, dat de Eeuwige altijd een betrouwbare God was geweest en hoe je leven goed wordt als je je vertrouwen op Hem stelt en dankbaar gaat leven naar zijn wil. En weet je, zegt Jeremia, ooit komt er weer een tijd, dat die liefdevolle wil van de Heer zal leven in ieders hart. Maar daarvoor moet je wel leren om je eigen wil aan de Zijne ondergeschikt te maken, je eigen egoïsme opzij te zetten en laten vervangen door de liefde, een beetje sterven aan de stromen van Babel om het nieuwe leven in het beloofde land met een dankbaar bewustzijn te kunnen ontvangen. c) Jeremia’s visie Jeremia’s antwoord op de vraag hoe kun je een levensvatbare gemeente worden gaat dus als volgt: Eerst je vertrouwen op de Allerhoogste stellen en in de heilige geschriften leren hoe zijn liefdevolle wil eruit ziet; dan kijken waar ben ik, waar zijn wij de fout in gegaan, en de vergeving accepteren van al je eigengereide egoïsme. Zelf een beetje willen sterven dus, vol vertrouwen je eigen zekerheden loslaten om het gezamenlijke nieuwe leven weer mogelijk te maken. En vervolgens weer op weg te gaan naar het beloofde land om daar een goed leven op te bouwen. Jezus en het ego Pas als de graankorrel sterft zegt Jezus kan zij vrucht voortbrengen. En wie zijn leven wil behouden die zal het verliezen, wie het echter wil prijsgeven om mijnentwil die zal het behouden. En Hij leeft het voor hoe Hij dat allemaal bedoelt. a) Paasfeest in Jeruzalem Het is een drukte van jewelste in Jeruzalem. Pesach, Pasen, komt er aan en voor de Joden is Pasen het centrale feest waar de Exodus, de uittocht uit Egypte wordt herdacht en gevierd als dé gebeurtenis, waaruit het volk Israël is ontstaan. Joden uit de hele wereld komen dan naar Jeruzalem, want daar en dan voelen zij zich het sterkst met elkaar verbonden. In marketing termen is dit een uitgelezen mogelijkheid om je boodschap aan de man te brengen, om mensen voor jouw product of ideologie te interesseren en om zaken te doen. En Jezus heeft inmiddels naam gemaakt. De hele wereld loopt achter hem aan. Hosanna roepen ze allemaal. Baroech haba be sjem Adonai, melech israeel, dat is Hebreeuws voor: ‘gezegend hij die komt in de naam des Heren, de koning van Israël!’ Palmtakken leggen ze voor hem neer en mantels, waarover hij de stad in kan gaan. Zo doe je dat met koningen die hoop geven en populair zijn. Maar ergens is er toch iets vreemds aan dit hele tafereel van Palmpasen. De koning rijdt niet op het symbool van macht en oorlog het paard, maar op een ezeltje, slim en dienstbaar. Kennelijk heeft hij niet zoveel op met politieke macht en wil opleggen. b) Jezus maakt naam Dat blijkt ook uit het bezoek van de buitenlanders, de Grieken die om audiëntie vragen. Niet alleen de mensen in Jeruzalem zien het helemaal zitten met de nieuwe koning, zijn faam is zelfs in het buitenland doorgedrongen. Nou ja geweldig, dit is het moment om door te breken, het moment om de wereld eindelijk eens te laten zien wat je in huis hebt en om ze op een nieuwe weg te leiden naar een nieuw beloofd land, waar vrede heerst en liefde en waar het leven goed is voor iedereen. Niks mis mee toch? Toch wel. In feite is deze hele beweging die hier op gang komt de normale gang van zaken in de wereld. In de zakenwereld, in de politiek en ook in de kerk overal zie je het gebeuren. En als het gebeurt zie je het ego van de mensen die het betreft groeien. Het zijn sterke benen die de weelde kunnen dragen zeggen we dan. En heel vaak zie je het ego door de weelde worden opgetild naar een ander niveau, waarop het veel meer zeggenschap en invloed kan uitoefenen. Dat kun je zelfs op een diep gelovige manier legitimeren. Nu komt het Koninkrijk van God, maar dat gaat dan wel zoals ik het voor me zie en langs die en die weg. Dat is het moment waarop je de vraag kunt stellen: waar gaat het hier nou om, om God of om mij zelf? En dat is een vraag die iedereen voor zichzelf moet beantwoorden. c) de anti-ego beweging Jezus zet een heel andere beweging in gang, die ik maar even de anti-ego beweging noem. Het gaat hem niet om macht, niet om invloed, niet om persoonlijke verrijking op wat voor manier dan ook. Het gaat hem echt om het Koninkrijk van God en daarin is de ander even belangrijk en misschien nog wel belangrijker dan ik zelf. Ik moet daarin bereid zijn om mijn eigen ideologieën, zekerheden, status, zelfs mijn leven los te laten en in vertrouwen over te geven aan de liefde van God. Alleen dan brengt een graankorrel vrucht voort. Alleen dan kan de liefde van God echt gaan stromen tussen mensen zonder dat ze belemmert wordt door allerlei machtsspelletjes of ego botsingen. En die weg is Jezus tot het einde toe gegaan. In de grote zwarte godverlatenheid deelde hij het lot van Zijn volk, het Joodse volk – lijden, onderdrukking, moord – en liet Hij zien dat zelfs dan de Eeuwige nog uitredding biedt. De dood heeft niet het laatste woord. Op de Paasmorgen is die laatste zekerheid ook verdwenen. Door Jezus uit de dood op te wekken laat de Allerhoogste zien dat er altijd een beloofd land is waar het leven goed is als we op Hem vertrouwen en van daaruit samen dankbaar leven naar zijn liefdevolle wil. Het ego is daar nog wel, maar zal zich nooit boven wie dan ook verheffen. Gemeenschap gebaseerd op een waardevol en dienend ego Hoe word je een levensvatbare gemeente? Ik denk door eerst maar eens de betrekkelijkheid van je zelf en je eigen ego in te zien, maar ook de waarde ervan. En dan die waarde in dienst te stellen van het grotere geheel, dat je niet wilt controleren, maar waarvan je juist wilt genieten. Als we samen zo ons eigen wezen overgeven in de handen van Allerhoogste dan zal zijn liefde stromen in de gemeenschap en zal de gemeente van Christus in Gasselte of waar ook maar leven tot in lengte van dagen, leven tot in eeuwigheid. Amen Voorbeden Lieve God, Dank U wel voor Uw gemeente hier in Gasselte en dat we samen elke week opnieuw Uw overwinning op al het kwaad en zelfs de dood mogen vieren. Heer maak ons ervan bewust dat vertrouwen op U betekent, dat we ons overgeven aan Uw liefdevolle wil en daarmee het leven goed maken. Bevrijd een ieder van ons van alle angsten die ons ego oppompen en de rustige overgave aan Uw liefde zo onnodig moeilijk maken. Lieve God zegen ons zelfonderzoek, dat het ons dichter bij U mag brengen. En zegen onze kleine geloofsgemeenschap hier in Gasselte dat we echt gemeente van Christus mogen zijn die iets te melden heeft en veel voor mensen mag betekenen ten goede. Wees met een ieder van ons voor wie het leven moeilijk is. Geef kracht naar kruis, licht in de duisternis, hoop in de wanhoop en veel nieuwe perspectieven waarmee het leven weer goed kan worden, een geschenk van U dat we willen delen met een ieder die daar ontvankelijk voor is. Wees zo ook met ons in de stilte. Kom in ons onrustig hart en geef ons innerlijke rust en een vrede die van ons afstraalt en gaat doorwerken. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De stilte

Thema: de stilte als basis van activiteit Bijbellezingen: Exodus 20:1-17 Johannes 2: 13-22 Preek Lawaai Het tempelplein, gemeente, een paar weken voor de feestdagen. Het is er een kabaal van jewelste. Lekkere vette duiven, vijf voor de prijs van vier. Voor al uw paashapjes: malse lammeren en een prima offerstier. Dames haal hier uw nieuwe outfit voor de feestdagen, niet goed geld terug. En voor de buitenlanders overal kraampjes waar je geld kunt wisselen: veel voor weinig is de leus, maar in wezen is het natuurlijk andersom. Snacks zijn overal te krijgen, sterke koffie, vele verschillende soorten thee en hier en daar lurken een paar mannen aan een waterpijp. Het is net een Turkse kashba, druk en gezellig en er wordt ontzettend veel omgezet. De zaken gaan goed en de vele kooplieden wrijven zich vergenoegd over hun dikke buiken. Dat wordt een topjaar dit jaar met Pesach. Niks mis met een Turkse kashba, alleen dit is wel het tempelplein. Het lawaai zwelt nog verder aan. Ook dat is niet ongebruikelijk. Er is altijd wel ergens onenigheid tussen koper en verkoper en soms loopt dat danig uit de hand. Maar nu gaat er een klant wel heel erg te keer. Er klinkt gerinkel van koopwaar en geld op de stenen en dan de doffe dreun van hout, de marktkraam, die tegen de grond wordt gesmeten. Dit is toch al te dol en de menigte dromt samen rond de plek des onheils. De klant gaat als een wildeman te keer en kennelijk betreft het niet één koopman, ook de kraam van de buurman gaat tegen de vlakte. En nog één, en nog één. Is deze meneer gek geworden? Hij gaat tekeer als een brullende leeuw en alle kraampjes moeten het ontgelden. Ze gaan allemaal tegen de vlakte en binnen de kortste keren is het chaos op het tempelplein. Gek genoeg is er niemand die deze man probeert te stoppen. Hij is echt boos en in zijn boosheid zit iets oprechts, iets heiligs zelfs. Ergens heeft hij ook wel gelijk met wat hij uitschreeuwt: het huis van de Eeuwige is bedoeld als een huis van gebed, maar jullie maken er een rovershol van. Stilte En dan ineens is het doodstil op dat eerst zo rumoerige tempelplein. De één na de ander pakt z’n spullen en druipt af. Tot Jezus alleen over is met een paar discipelen en een paar schriftgeleerden die hem met een kritisch vragende blik gadeslaan. Vertel ons: waar haal jij het recht vandaan om zoiets te doen, om zo de openbare orde te verstoren en het economische leven stil te leggen. Het zijn dure tijden, nog los van alle andere ellende die we van de Romeinen over ons heen krijgen. Waarom nu deze stilte? En Jezus antwoordt: alleen in de stilte kun je God horen spreken, alleen in de stilte is er ruimte voor het wonder, alleen in de stilte kun je je eigen lichaam als een tempel ervaren, alleen in de stilte weet je je met lichaam, ziel en geest geborgen in de warme hand van de Allerhoogste. Breek deze tempel maar in één dag af en ik zal hem in drie dagen weer opbouwen. De stilte is mooi. De stilte is vredig. De stilte is hard. De stilte is confronterend. De stilte is mysterie. De stilte is basis en bestemming. De stilte is grond onder onze voeten, een dak boven ons hoofd. De stilte is indringend. De stilte is vol geluiden. De stilte is zelfonderzoek. De stilte is openbarend. De stilte is wonderlijk, accepterend, liefdevol. De stilte is de liefde van God ervaren in je hart. De stilte is nieuwe perspectieven. De stilte is genieten. De stilte is niets moeten, alles mogen. De stilte is …. stil. Zoeken naar de stilte in jezelf Van het gekrakeel op de markt, de kakofonie op het wereldtoneel naar de stilte in jezelf. Het lijkt een hele stap en het is ook een hele stap. Vaak is er heilige toorn, boosheid en zelfs geweld voor nodig om de wetsverkrachters, degenen die Gods goede bedoelingen maar niet willen begrijpen en ook je eigen onrustige hart het zwijgen op te leggen. Paulus roept ergens in vertwijfeling uit: ik ellendig mens, ik wil het goede, maar ontdek dan dat ik juist in mijn doen en laten het kwade najaag. Constant woedt er in mijn binnenste een strijd tussen goed en kwaad die ik maar niet kan winnen. Hoe vind ik de innerlijke rust in mijzelf. Hoe breng ik al die stemmen in mijn binnenste tot bedaren. En het is ook niet voor niets dat er hele programma’s zijn ontworpen met meditatietechnieken om de rust in jezelf te vinden. Dat is en blijft heel erg moeilijk, want je kunt niet maar zo het denken stopzetten of de stroom van je gedachten een halt toe roepen. Je hoort vaak als het om mediteren en zo gaat, dat je niets moet denken, niets moet willen, niets moet kunnen. Maar als je de technieken daarvoor aanleert dan ben je al bezig met denken, willen kunnen. Hoe kom je dan toch bij die stilte in jezelf? Is het echt zo razend moeilijk? Meditatie Ja en nee. In sommige, vooral evangelische, kringen is het heel normaal dat je dagelijks een moment neemt voor gebed, in de bijbel lezen of in een dagboek, meditatie, enzovoort; dat kan een kwartiertje zijn of een half uur, wat je zelf maar wilt en kunt bezetten; stille tijd heet dat, een moment voor jezelf. Ik probeer het zelf ook en hoewel het me niet altijd lukt ervaar ik wel de weldadige rust die er vanuit gaat in m’n hele wezen. Soms lees ik eerst wat, of denk ik na over de bijbeltekst waar ik de volgende zondag over ga preken. En dan ga ik op m’n boomstammetje zitten dat al jaren in mijn studeerkamer staat als meditatiehulpje. Rechte rug, ontspannen ledematen, diep ademen. Wat ik zelf in die eerste fase belangrijk vind is dat ik niet probeer m’n gedachten te sturen of te stoppen, maar om ze te laten komen en gaan. Vaak is dat een woeste stroom als er weer van alles is gebeurd in de wereld, als er weer iemand schietend door een school is gerend, als er in Amerika een nieuwe president komt, als ik te veel aan m’n hoofd heb voor één dag. Als je dan toch diep blijft ademen dan merk je dat de stroom rustiger wordt. Dan ga je ook meer over jezelf denken op diepere bewustzijnslagen en dat levert vaak diepe inzichten op. Zeker in de veertigdagentijd, maar niet alleen dan, is dat natuurlijk heel vruchtbaar. Soms kom je op dingen die je moet rechtzetten, relaties die je nieuw leven in moet blazen, een nieuwe koers die je zou kunnen volgen. Ook dan is het belangrijk dat je die gedachten laat komen en gaan, terwijl je diep blijft ademen. En zo kom je dan op een nog diepere laag terecht, waarin je alleen nog geborgenheid voelt, de warme nabijheid van God. Door dat diepe ademhalen voel je de energie, die de zuurstof je lichaam binnen brengt, door je hele wezen stromen. Je tenen en je vingertoppen gaan tintelen en je wordt dankbaar voor elke ademtocht die je in mag nemen. Je krijgt een soort zekerheid, dat wat er ook maar wordt afgebroken, als het met liefde is gebouwd dan zal het op één of andere manier blijven bestaan. Daarom blijft alles wat je die dag gaat doen zinvol. En met die rust stap je als herboren de nieuwe dag weer in. Echt een geweldige manier om je dag mee te beginnen. De stilte als basis van activiteit Is dat nou zo moeilijk. Ik zei het al: ja en nee. Het moeilijke zit hem in het loslaten. Je wilt zoveel en je hebt eigenlijk geen tijd voor dit soort onzin. Het maalt allemaal door je hoofd. En dan toch rustig blijven zitten, diep ademhalen en de rust laten komen, dat is moeilijk. Wat ook moeilijk is, is om elke dag zo’n moment voor je zelf te nemen, om er een systeem van te maken waarin je dagelijks iets van de liefde van God door je hele wezen laat stromen. Maar je wordt wel rijkelijk beloond. Zo’n vaste structuur alleen al geeft rust en die wordt aangevuld en verdiept door de regelmatige gang naar je diepste innerlijke lagen. En je hoeft niet bang te zijn voor wat je daar aantreft, want je mag het allemaal in de liefdevolle handen van de oneindig vergevende God leggen. En met die ontspanning kun je heel veel aan van wat zich aandient in je dagelijkse leven. Probeer het maar eens uit zou ik zeggen. Aan de basis van alles ligt de stilte. En daar moet je helemaal niks. Dat is toch niet zo moeilijk? Nee maar tegelijkertijd vinden wij juist dat het moeilijkste wat er is. Er is vertrouwen voor nodig en geloof, veel geloof om de liefde van God in de stilte in te drinken en er vervolgens in een gebroken wereld weer tempels mee te gaan bouwen. Echt, voor God is niets onmogelijk. De gekruisigde Jezus wekte Hij tot nieuw leven, elke lente brengt Hij nieuw leven in de dode natuur, en ook jou en mij helpt Hij telkens weer op de been, als we zelf niet verder kunnen. In stilte wordt het goede leven voor ons mogelijk gemaakt. Daar word je als gemeente van Christus toch blij van en dankbaar. Doe er wat mee en de mensen gaan het merken. Voorbeden Lieve God, Wij danken U voor de vogels en de bloemen, voor de lente en al het nieuwe leven dat U in stilte hebt voorbereid en dat nu weer overal uitbot. Dank U wel dat wij U steeds weer mogen ontmoeten in de stilte, alles aan U voor mogen leggen en van U nieuwe energie krijgen om het goede leven te leven, zoals U dat hebt bedoeld. Heer laat zo ons geloof een baken van licht zijn in een donkere wereld, een bron van blijdschap in een wereld die gebukt gaat onder allerlei soorten crisis. Geef vrede Heer en laat de zachte krachten het winnen van oorlog en geweld, van angst en eigen gelijk. Wees met een ieder van ons als we stil worden voor U. Wat ons ook maar bezig houdt, we leggen het voor U neer. Blijdschap, verdriet, onmacht, psychische nood, ziekte, rouw, neem het op in Uw eeuwige liefde en zegen ons in de stilte met Uw warme nabijheid. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Het prisma

Thema: over verblindend wit licht en de kleuren van de regenboog Bijbellezing: Marcus 9: 2-13 Preek Het prisma Ken je de werking van het prisma? Misschien vroeger op school wel eens zo’n driehoekige vorm gezien van doorzichtig materiaal waar ze met natuurkunde dan zo’n proefje mee deden? Een straal wit licht gaat erin en dan komt er een bundel licht uit met alle kleuren van de regenboog. De proef laat zien hoe het licht gebroken wordt. Wit licht valt uiteen in de zeven zichtbare kleuren van de regenboog rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet. Daar om heen nog de onzichtbare kleuren infrarood en ultraviolet, maar die kun je met een prisma dus niet zichtbaar maken. Nu kun je natuurlijk ook terug redeneren. Als we alle kleuren van de regenboog samenvoegen plus de onzichtbare kleuren infrarood en ultraviolet, dat dus wat zich aan het oog onttrekt en je als mysterie kunt ervaren, wat krijg je dan? Juist de oorspronkelijke straal verblindend wit licht. Jezus in stralende gedaante van verblindend wit licht Pas dat nu eens toe op het tafereel daar boven op die berg. Jezus komt vanuit de gebroken werkelijkheid samen met drie geliefde leerlingen aan op de top van de berg, krijgt bezoek van Mozes en Elia en ineens verandert Jezus van gedaante, zijn kleren gingen helder wit glanzen, zo wit als geen enkele wolwasser op aarde het voor elkaar zou kunnen krijgen, zo meldt onze vertaling heel treffend. Je eerste reactie bij zo’n verhaal is al gauw, oh jé een wonder, hier gaat het om iets dat ver boven onze normale werkelijkheid verheven is. De leerlingen weten dan ook niet hoe ze er mee om moeten gaan. Het is wel heel mooi, en ze willen het vasthouden. Maar dan klinkt de stem van God: ‘dit is mijn geliefde zoon, luister naar hem. Dat maakt het allemaal nog wonderlijker. Wie heeft ooit de stem van God op die manier, duidelijk hoorbaar voor iedereen op die berg, gehoord? En dan is alles ineens weer ‘normaal’. Weg verblindend licht, weg Mozes en Elia, Jezus daalt met zijn discipelen weer af naar en is deel van de kleurrijke maar gebroken werkelijkheid, waarin wij leven. Dat intermezzo daar op die berg is van zo’n andere aard en werkelijkheid dat het niets met de onze te maken heeft. Hemel en aarde onlosmakelijk met elkaar verbonden Ik denk dat de prismaproef ons anders leert en wel dat beide sferen – de hemelse werkelijkheid met de verblindend witte gedaanten en de aardse gebroken maar kleurrijke werkelijkheid waarin wij leven – niet los van elkaar gedacht kunnen worden. Daarvoor moet je even terug redeneren. Voeg alle kleuren van de regenboog samen, voeg daar nog het mysterie van de twee onzichtbare kleuren aan toe en het resultaat is verblindend wit licht. En juiste vanwege dat mysterie kun je die hemelse werkelijkheid van het verblindend witte licht niet vasthouden, organiseren, of in systemen vangen. Wat de prismaproef ons ook leert is dat de kleuren ontstaan vanuit het witte licht en niet andersom. Aan de wortel van onze gebroken maar kleurrijke werkelijkheid ligt een bron, een oorsprong van verblindend wit licht, die zegt dit is mijn geliefde zoon, luister naar hem. En zoals het verblindend witte licht onlosmakelijk verbonden is met de zichtbare en onzichtbare kleuren van de regenboog – het universele symbool van de hoop – zo is de Allerhoogste onlosmakelijk verbonden met de gebroken werkelijkheid waarin wij leven. Voor een deel op een begrijpelijke manier, maar voor een deel ook op een mysterieuze liefdevolle manier die ons verstand te boven gaat, die wij niet onder controle hebben en waaraan we ons in vertrouwen zullen moeten overgeven. Het kruis als prisma De leerlingen mogen nog niemand iets vertellen van wat daarboven gebeurd is. De Heer moet eerst veracht, geslagen, gekruisigd en gedood worden en ook weer opgewekt worden uit de dood voordat iets van dit mysterie zal worden begrepen. Wat is de tegenpool van het verblindend witte licht? De bittere gitzwarte dood. Zwart wordt over het algemeen niet als kleur gezien en is ook niet in het spectrum van de regenboog aanwezig, alleen in de ontkenning. Ontkenning van het leven zoals de Eeuwige dat had bedoeld, alle tegenkrachten die het gebroken en kleurrijke bestaan willen vernietigen, de hoop willen doven, ontkenning van het verblindend witte licht en alle kleuren die daaruit voort vloeien. Maar goed lijden en dood horen ook bij het leven en zijn niet te ontkennen. En door Jezus wordt die niet te ontkennen werkelijkheid van de dood en lijden ook in het plan van God betrokken. Als de Allerhoogste eenmaal de zwarte dood zal hebben ontkracht dan is ook de ontkenning van het verblindend witte licht verdwenen en hebben de kleuren weer vrij spel. Wit en zwart mogen dan een plek hebben in ons gebroken bestaan, ze zijn alleen wel van een hogere orde en de strijd tussen beide moet dan ook op een hoger niveau worden uitgevochten. En dat gebeurde ook. Goede Vrijdag kreeg inderdaad een vervolg op de Paasmorgen en daarom mag iedereen zich koesteren in de liefde van de Allerhoogste die bron, oorsprong, zin en doel van alles is. Je kunt het kruis misschien wel als een prisma zien. Gods zoon laat zich breken om weer kleur te brengen in het leven. En met dat verblindend witte licht dat Jezus de wereld inbrengt gaan wij ja zeggen tegen het leven en de wereld samen een beetje mooier kleuren. Hoop voor de gebroken, kleurrijke werkelijkheid, waarin wij leven De strijd tussen licht en donker, goed en kwaad, haat en liefde wordt dus op het hoogste niveau uitgevochten en alles wijst erop dat het licht aan de winnende hand is. Niet alleen werd Jezus weer opgewekt uit de dood, ook de graankorrel moet eerst sterven voordat hij veel vrucht voortbrengt. Dood waar is uw prikkel roept Paulus uit. Die prikkel is verdwenen. In plaats van het leven te ontkennen, brengt zij juist nieuw leven voort. Als de Eeuwige met Zijn liefdevolle Geest aan het werk is, dan valt het leven niet langer te ontkennen, gaan we inzien dat er leven is voor en na de dood, zijn we geborgen in leven en sterven. En dat heeft consequenties voor ons dagelijkse leven hier en nu. Immers zoals het verblindend witte licht onlosmakelijk verbonden is met de zichtbare en onzichtbare kleuren van de regenboog, zo is de Allerhoogste onlosmakelijk verbonden met de gebroken maar juist daardoor zo kleurrijke werkelijkheid waarin wij leven. Daarom is de jaarlijks terugkerende veertigdagentijd, de tijd van inkeer, van zelfonderzoek ook zo gezond. Een heel natuurlijke reactie op problemen, crisissen, bewustwording van eigen falen en fouten is om ze te verdringen en te ontkennen. Daarmee haal al je een stukje dood je eigen leven binnen. Ontkenning heeft geen zin. Je zelf – en ik bedoel niet alleen de goede maar ook de duistere kanten – liefdevol omarmen wel. Niemand is volmaakt en als je het licht van de Heer binnenlaat dan moet de duisternis, zelfs die in de meest verborgen hoekjes van je ziel al een beetje verdwijnen. Fouten, verdrongen trauma’s, psychische nood krijgen woorden en worden neergelegd voor Gods troon, die ze met een eeuwige liefde voor jou uit je verwijdert. Het is heerlijk om te ervaren hoe op die manier de duisternis in je ziel plaats gaat maken voor liefde. Liefde voor jezelf, voor de ander, voor de eeuwige bron van verblindend wit licht die alle kleuren van de regenboog en nog veel meer laat sprankelen in een wondermooi bestaan. Breng kleur in je leven Het is heel bijzonder om de Heer te zien in een gestalte van ongebroken verblindend wit licht. Maar we gaan pas kleuren zien als we er niet in blijven maar met het besef van dat licht als de blijvende bron van de hoop de gebroken werkelijkheid weer ingaan. Met Jezus weer van de berg afdalen. Het is heel akelig als je door eigen fouten, falen, zonde, schuld of de ellende in de wereld de toekomst alleen nog maar als een somber en zwart gat ziet. Keer in jezelf, zie het onder ogen en laat de Heer de duisternis uit je ziel verdrijven. Het eerste wat je dan gaat zien is weer wat kleur in je leven en misschien ook nog wel een glimpje van dat stralende licht. En als we die ervaringen ook nog met de ander delen die het betreft, kleuren gunnen aan iedereen die ons pad kruist, dan worden we een warme gemeenschap waar het goed toeven is. Dat zijn we al, maar het kan steeds beter. De beste strategie in elke crisis is kortom volgens mij: niet kiezen voor het zwart van de ontkenning maar door het ongebroken licht van de Eeuwige je gebroken bestaan laten inkleuren. Kijk maar eens wat er dan gebeurt. Wonderlijk en waar. Voorbeden Lieve God, Dank U wel dat we af en toe een glimp van U, van dat stralende ongebroken witte licht mogen opvangen; dat we mogen we mogen weten dat alle kleuren van de regenboog uit dat licht voortkomen; dat alles wat was, is en zal zijn U als oorsprong, zin en bestemming heeft en dat ook wij daar een klein deeltje van mogen uitmaken. Dank Heer dat U alle duisternis verdrijft, dat ontkenning bij U geen bestaansrecht heeft en dat we in en door Uw liefde een kleurrijk leven mogen leven. God help ons om daarmee tot zegen te zijn van velen die vertwijfeld rondlopen en niet meer weten waar ze het zoeken moeten. Gebruik ons om weer kleur in hun leven te brengen, omdat we een warme gemeenschap willen zijn op een liefdevolle basis, waarin iedereen welkom is. God wees daarom ook met een ieder voor wie het leven moeilijk is, voor wie inkeer haast onmogelijk is, omdat de angst voor wat daardoor naar boven komt te groot is. Geef moed en vertrouwen aan een ieder die dat nodig heeft. Dat oervertrouwen dat aan het leven een stevige basis geeft, met U verbindt en gemeenschap goed maakt. En wees met ons als wij stil worden voor U. Doe met een ieder van ons persoonlijk naar Uw wil. Verwarm ons hart en spreek Heer, want Uw gemeente hoort. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.