De wet

Thema: het bevrijdende van de wet Bijbellezingen: Ps 19. Joh. 15:1-10 Preek De wet, bron van feestvreugde? Ooit gehoord, dat de wet plezier geeft en aanleiding kan zijn tot uitzinnige feestvreugde? Meestal denk je bij de wet aan saaie regeltjes of aan wat niet mag, aan beperkende maatregelen, of aan onzinnige voorschriften. Ik zie ons nog niet zo snel een feestje bouwen rond het Burgerlijk Wetboek. In Israël is dat heel anders. Nog steeds kennen ze daar de officiële feestdag met de naam Shimchat Torah Vreugde der Wet. En het gaat er uitbundig aan toe daar op dat feest. De boekrol, waarin de wet is opgeschreven wordt tevoorschijn gehaald en om de beurt mogen alle aanwezigen er een tijdje mee rond dansen. Die boekrol wordt gekoesterd en is het centrum van de zingende dansende en hossende menigtes. Hoe is dat nou toch mogelijk, dat een wetboek hele menigtes zo tot uitzinnige blijdschap kan brengen, die ze met elkaar delen in een prachtig feest? Zijn de Joden dan zo’n braaf, plichtsgetrouw volkje, dat altijd precies doet zoals dat is voorgeschreven, of is er toch nog iets anders aan de hand? Wat zien zij in die wet nog meer dan alleen maar saaie regeltjes? De wet kern van de Hebreeuwse bijbel Eigenlijk is dit beeld van een feestvierende menigte rond de boekrol met de wet een mooi beeld voor de hele bijbel. Het hele Oude Testament wordt wel eens voorgesteld als drie in elkaar liggende cirkels. De buitenste cirkel wordt gevormd door de geschriften, de verhalen over hoe mensen samen leven vanuit de liefdevolle wil van God. De middelste cirkel wordt gevormd door de profeten die koningen wijzen op hun verantwoordelijkheid in dezen. En de binnenste cirkel is de Torah, de wet. In die wet is God zelf aanwezig. En dan gaat het er niet zo om, dat wij volmaakte mensen zijn, die precies doen wat de wet voorschrijft. Ja misschien kunnen we dat op de lange duur een beetje leren. Maar je kunt er zeker van zijn, dat we zo af en toe toch weer in de fout gaan. Daar word je niet blij van en het is ook geen reden tot feest. Nee waar het op het feest van de Vreugde der Wet om gaat is nou juist, dat ondanks het feit, dat de mens zich vaak niet aan de regeltjes houdt, God toch met ons contact zoekt. Dat Hij, waar wij de fout in gaan, mensen weer toekomst biedt en de goede kant op wijst, ons helpt om een goed en bevredigend leven te leiden met behulp van die regeltjes. Ofwel hoe donker en eenzaam het ook is in het leven, er is altijd een nieuw begin mogelijk en de hoop op een mooie toekomst gaat nooit meer verloren, omdat God ons Zijn wil heeft bekend gemaakt met Zijn Wet. En omdat Hij ons telkens weer nieuwe moed en kracht geeft om te leven naar Zijn wil. En dat is natuurlijk wel een reden om feest te vieren, wat in Israël dan ook elk jaar weer en heel intensief met veel plezier wordt gedaan. Psalm 19 Iets van die feestvreugde klinkt ook door in die prachtige Psalm 19. Woorden schieten tekort. Dat kun je ook zien aan Psalm 119, die we aan het begin van deze dienst hebben gezongen. Een langere psalm bestaat er niet. Hij gaat helemaal over de wet en aan het eind heb je het gevoel, dat de dichter nog niet echt klaar is ondanks al die woorden. Woorden schieten tekort. De dichter van psalm 19 gaat iets efficiënter met z’n woorden om. Hij beschrijft de schepping als een taal die ver uitstijgt boven menselijke woorden en die juist daarom tot aan alle uithoeken van de aarde doordringt. De bedoeling van de Eeuwige is volkomen duidelijk voor de dichter van onze psalm. Zo zuiver en mooi als de schepping is, zo is ook haar Schepper en zo zijn ook Zijn woorden. De aanwijzingen van God voor de mensen zijn bedoeld om mensen zo mooi te maken als de schepping zelf. Die aanwijzingen zijn zuiver, betrouwbaar, mooier dan goud en zoeter dan honing. De wet van de Heer is levenskracht voor de mens, wijsheid voor de eenvoudige, vreugde voor het hart, licht voor de ogen, bestendig en rechtvaardig. Als je Psalm 19 zo leest dan lijkt het er een beetje op, dat de volmaakte wereld binnen handbereik ligt en het kwaad nauwelijks meer een rol hoeft te spelen. Maar de dichter doet wel iets met het onvolmaakte van ons leven. Eerst is er natuurlijk het bovenpersoonlijke kwaad dat je treft en waar geen mens wat aan kan doen. Maar dan komt al snel de mens in beeld. Wie kan al zijn fouten kennen? Spreek mij vrij, God, van mijn verborgen zonden en daarvan is hoogmoed de meest voorkomende en de ergste, waar we als mensen van moeten worden bewust gemaakt, tegen moeten worden beschermd, van moeten worden bevrijd. Het kwaad is er wel maar het vertrouwen dat de Heer ons er van kan bevrijden is veel sterker. De eeuwige liefde van de Eeuwige spreekt in Zijn schepping en in Zijn wet. En wat nog belangrijker is, als wij een beetje proberen daar naar te leven, dan blijf je in voortdurend contact met God, wordt alles wat niet goed is uit je weg genomen en wordt je leven net zo stralend en mooi als Zijn schepping nu eenmaal is. Want uiteindelijk is de Heer mijn rots, mijn verlosser. Bron en vrucht Of zoals Jezus het zegt, als je met God in contact blijft, dan lijk je op die druiventros die met de wijnstok verbonden blijft en heel veel druiven voortbrengt. Hier en daar wordt gesnoeid, verkeerde dingen weggedaan en wat overblijft is prachtig. Volop vrucht, boordevol sap. Een vruchtbaar leven, vol liefde, feest en avontuur, maar ook vol meeleven met mensen die het zwaar te verduren hebben in het leven. Een warme deken slaan om hen die worden getroffen door de slagen van het bittere lot. Samen een warme gemeenschap worden waarin het voor iedereen goed toeven is dat was de bedoeling van de Allerhoogste, zoals die is neergelegd in Zijn wet. Vaak is het zo – hoewel niet altijd hoor – maar vaak is het wel zo, dat als je zelf begint met geven andere mensen ook ineens gaan geven. En dan heb je allemaal genoeg en samen feest. En dat is dan weer precies wat God met Zijn wet bedoelt, namelijk dat we het samen fijn hebben met elkaar. Dat gold in het Oude Testament, dat gold ook in het Nieuwe Testament, dat geldt voor de synagoge en voor de kerk, dat geldt ook voor onze piepkleine geloofsgemeenschap hier in Gasselte. Met vallen en opstaan, natuurlijk, nooit helemaal volmaakt, maar altijd weer gevoed door de Geest van God, altijd weer met nieuwe moed, met nieuw vertrouwen doen wat we kunnen omdat de liefde van God de wereld in moet en we juist daardoor ook zelf zo bijzonder gezegend worden. Het einde van het alibi-denken Tja, op deze manier wordt de wet, dat wil zeggen de wet van God, een bron van vreugde en blijdschap en geeft alle reden tot een uitbundig feest. Ik zou willen, dat we als gemeente van Christus deze betekenis van de wet wat meer in ons hart meedroegen. Daardoor zou het evangelie van de genade, van hoop midden in de wanhoop, van licht in de duisternis, wat meer handen en voeten krijgen in de concrete werkelijkheid van ons alledaagse leven hier en nu. Nou ja het is nooit te laat om er mee te beginnen, dus ik zou zeggen wat let ons. Laat de Geest van God, die leeft in Jezus ook leven in je hart en zie maar eens wat er gebeurt. En ik verzeker je, woorden schieten tekort. Stille en vooral gulle dankbaarheid is misschien nog de beste manier om er iets van door te geven. En die gulheid zal worden gezegend, zowaar de Heer leeft. Voorbeden Lieve God, Wij danken U voor Uw wet en voor de blijdschap die U voor mensen met die regels bewerkstelligt. Dank U wel voor het inzicht, dat U ons niet met onzinnige voorschriften wilt plagen, maar juist met Uw wet aanwijzingen geeft voor een goed en bevredigend leven. Voor ieder van ons persoonlijk, maar ook voor ons als gemeenschap. Heer geef ons dan ook de moed en de kracht om te leven volgens Uw wil, help ons om aan Uw evangelie van genade en hoop handen en voeten te geven midden in ons dagelijks leven, hier en nu. Heer wees met die mensen onder ons die het moeilijk hebben. Geef Zelf de kracht naar het kruis, dat zij te dragen hebben. Er zijn zoveel mensen op dit moment in Gasselte, die rouw te verwerken hebben. Vul de leegte met Uw warmte. Er zijn zoveel mensen die ziek zijn of eenzaam, verbitterd misschien. Geef weer een beetje kleur in hun huis, een beetje moed, kracht, hoop en vertrouwen voor de toekomst. Heer wees ook met ons zoals wij vanmorgen bij elkaar zijn als Uw gemeente en wij stil willen worden voor U. Geef ons de woorden, die wij niet vinden, hoor ons gestamel, versta onze stilte. Stil gebed. Onze Vader. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De ethische noodzaak van bezit (3)

Ethiek Als de klanken van de klankschaal eenmaal zijn weggeëbd blijft een diepe stilte, een uitnodiging tot echt luisteren, een andere beleving van de werkelijkheid. We zijn aangekomen bij de ethiek. Bezit op zich is niet goed of slecht. Het gaat er alleen om hoe je er mee omgaat en dat is een ethische kwestie. Als laatste zekerheid stelt bezit helemaal niets voor. Wat je vandaag in handen hebt, is morgen verdwenen, als sneeuw voor de zon. Was niet 50% van de mondiale beurswaarde in rook opgegaan? Ook de logica van de noodzaak hebben we opgegeven. Iedereen mag beweren wat hij of zij wil en het is waar. Zo konden talloze investment banks een omvangrijk imperium bouwen op gebakken lucht. Ik vind de postmoderne kritiek op het Westers denken dan ook heel terecht. We zijn volgens mij op mondiale schaal aan iets nieuws toe. Ik zoek met vele anderen naarstig naar alternatieven en denk die te vinden in de ethiek. Kiezen, op grond waarvan? In de ethiek gaat het om kiezen, op verantwoordelijke wijze kiezen. Maar waar laat jij je bij die keuzes door leiden? Wat is verantwoordelijk? En aan wie heb je dat antwoord te geven? In de ethiek zijn er wat dat betreft verschillende stromingen. Het ‘utilitarisme’ laat zich leiden door het grootste goed voor zoveel mogelijk betrokkenen. De ‘deontologie’ zoekt het meer in grondregels. Als gelovig Christen laat ik me graag leiden door de samenvatting die Jezus eens van de tien geboden gaf: ‘Heb God lief boven alles en je naaste als jezelf.’ Dat is een grondregel, zeker maar geen gesloten systeem, want de naaste is iedereen op onze aardbol. Deze grondregel sluit dus tevens het grootste goed in voor zoveel mogelijk mensen. Consequenties van het liefdegebod Voor mij heeft dat een aantal consequenties. In de eerste plaats lijkt het me zinvol – als je God wilt lief hebben boven alles – om het mysterie weer toe te laten in het Godsbeeld, als je dat al wilt hanteren. De Franse filosoof Paul Ricoeur omschrijft God als het punt waar alle betekenis wordt verzameld en tegelijkertijd ontsnapt. Misschien snappen we dan wel iets van God, maar als je het over God hebt, dan is daar veel meer aan de orde dan we in twintig eeuwen Christelijke theologie hebben opgeschreven. En dat heeft weer een belangrijke consequentie. Misschien hebben andere religies en culturen ook wel iets zinvols daarover opgetekend. Als je God lief hebt boven alles, dan laat je je door andere religies verrijken in plaats van dat je ze gaat bestrijden. En daarmee gaan de verhoudingen tussen de religies en de culturen die ermee verbonden zijn ook een stuk verbeteren. In de tweede plaats lijkt het me ook zinvol om de hand eens in eigen boezem te steken. De oude Griekse natuurfilosofen maakten al onderscheid tussen twee grondprincipes die de werkelijkheid regeren: het verbindende principe (liefde) en het scheidende principe (haat). Als je je dus door liefde wilt laten leiden dan zul je moeten verbinden. Daar past geen verdeel en heers principe in. Overzicht, controle op grond van inzicht, zien met allerlei theorieën, het heeft de Westers Christelijke cultuur veel kennis, techniek en reëel bezit opgeleverd, dat zeer de moeite waard is. Maar we hebben meer zintuigen dan alleen onze ogen. Als het Westers denken zich, vooral met de Grieken, beperkt tot theoretisch inzicht, technisch kunnen, kortom tot wat te overzien is en als die beperking uitmondt in het actuele postmoderne nihilisme – geen centrum, geen waarheid, geen moraal – is het dan niet tijd om de andere zintuigen in ons kennen ook en kans te geven? Waarom niet de harmonie zoeken van een gezamenlijk gezang, je laten betoveren door de dans van de derwish, je laten meenemen in de spiritualiteit van de Indianen, je laten dragen door de diepe stilte van je eigen bewustzijn, waarin al je zintuigen – en ook je innerlijke oog – doorleefde werkelijkheid wordt. Kortom, ik pleit voor delen, de ander tegemoet treden met respect, samen het goede leven leven. Dat heeft in de derde plaats nog een belangrijke ethische consequentie. De zo Westerse gewoonte om lichaam en ziel, materie en geest, strikt van elkaar te scheiden verdwijnt. We gaan juist de onlosmakelijke eenheid van beide kanten van ons bestaan weer respecteren. Echt genieten van heel het leven waar en wanneer dat maar mogelijk is. Echt delen in plaats van eenzijdige afhankelijk makende liefdadigheid. En geen gebakken lucht meer, maar beloning op grond van werkelijk toegevoegde waarde. Gebakken lucht keer gebakken lucht is nog steeds gebakken lucht. En als je daar je imperium op bouwt, dan moet dat een keer instorten. Reële waarde keer reële waarde geeft meerwaarde, veel en blijvende meerwaarde – materieel en spiritueel – want wat liefde bouwt dat blijft wel bestaan. Meerwaarde In het grote liefdegebod is de ander belangrijk en alles wat je doet is voor de ander en daarmee ook voor je zelf van echte waarde. Een beetje minder luxe misschien, maar wat wordt geproduceerd en aangeboden heeft echte waarde. En over die waarde wil je verantwoording afleggen aan iedereen die daarom vraagt. Graag zelfs, want het gaat immers om echte waarde, waar je zelf ook warm van wordt. Ik zie dit steeds meer om me heen gebeuren. Het internet is hier een heel krachtig medium. Daar blijkt direct of je waar maakt wat je belooft, er wordt namelijk over geschreven of je dat nou leuk vindt of niet. Er is van alles aan het veranderen in de wereld en dat gaat volgens mij in de richting van echte waarde creëren, delen en vermenigvuldigen. Sommigen denken, dat we binnen niet al te lange tijd niet eens meer gebruik gaan maken van geld, maar van een soort credit system gebaseerd op echte waarde. En de nieuwe wereldorde die Herman Wijfels op het oog heeft lijkt mij ook aardig gericht te zijn op het creëren van echte meerwaarde. Conclusie Het wordt tijd om eens wat conclusies te trekken. De ethische noodzaak van bezit daar ging het om in dit essay. Dat is geen holle frase of lege formule. Er zit heel veel betekenis in. Dat voel je. Alleen die betekenis is ons aan het ontglippen. Als bezit zo vluchtig is als de wegstervende klanken van een klankschaal, als er geen enkele grond meer is om de noodzaak van wat dan ook vast te houden, dan moet en kan volgens mij de ethiek de betekenis redden in onze beginformule met z’n drie variabelen. Ethiek is daarin niet een verplichting die je met een moraliserend vingertje kunt opleggen, maar bedoeld als verdieping die je bij een vreugdevolle harmonie brengt. Een ethiek die bezit z’n status van laatste zekerheid, strohalm ontneemt, maar juist waardevol maakt; een ethiek waarvoor waarheid niet iets is dat je noodzakelijkerwijs moet bezitten, maar iets waarin je kunt deelnemen, groeien, je leven lang. Als dat ergens nodig is op dit moment dan is het wel in het economische leven. Kant gaf aan de ethiek een gouden grondregel mee. Waarschijnlijk ken je hem wel: ‘Wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.’ Ik draai die regel om: Wat jij graag wilt dat jou overkomt, doe dat ook voor de ander. Als jij graag rijk wilt worden gun dat dan ook aan je opdrachtgever. En als je opdrachtgever blij wordt van jouw kwalitatief hoogstaande adviezen, dan word je daar zelf ook blij van. En dan komen er in de puur zakelijke relatie ook andere waarden aan bod. Klantenbinding, zo ‘noodzakelijk’ in tijden van recessie wordt een zaak van waardevolle menselijke verhoudingen. Op die manier word je boven je zelf uitgetild en kom je in echt contact met de ander. Daarvoor moet je wel eerst weten wat je zelf nu eigenlijk graag wilt. Wat maakt jou blij, waar word je echt gelukkig van. Dat is best een moeilijke vraag. Een mooie manier om antwoorden te krijgen op die vraag is om eens te bedenken waar je vroeger als kind mee speelde, wat je daar bij bedacht en wat voor idealen je daarbij had. Ga dan eens na wat er van die idealen terecht is gekomen, of je er in je huidige leven nog steeds mee bezig bent, hoe en waarmee je ze zou kunnen aanvullen en hoe dat voelt. Zo komen er beelden naar boven die gaan over het soort maatschappij waar jij aan wilt werken en waar jij je kinderen graag in wilt laten spelen en gedijen. En als je daar echt mee aan de slag gaat, ga je meerwaarde creëren die jou op het lijf geschreven staan en waar anderen ook heel veel aan gaan hebben. Ik zou zeggen veel plezier er mee. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in dit essay of in andere essays wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Essays’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde essays, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De ethische noodzaak van bezit (2)

Noodzaak Laten we het nu eens over het begrip noodzaak hebben. Als bezit, materieel en spiritueel eigendom op z’n minst slechts betrekkelijke waarde hebben, dan geldt dat misschien ook wel voor zoiets als noodzaak. Ik geloof dat ook onze Westerse opvattingen over noodzaak iets hebben van die wegstervende klanken op een klankschaal. Ik heb er zelfs een boek over geschreven met de titel A Quest for Hope, een zoektocht naar hoop in een wereld, die van de ene crisis in de andere rolt. En ik geloof ook, dat die crisissen het rechtstreeks gevolg zijn van de ontwikkeling van het Westerse denken vanaf de oude Grieken tot nu toe. Premodern Het Westers Christendom mag dan veel uit het Oude Testament en het Hebreeuwse denken hebben overgenomen, er is nog veel meer vanuit de oude Grieken overgewaaid. In het Oude Testament gaat het over mee zijn in de beweging, meezingen in het koor. Klanken sterven weg en beginnen opnieuw in heel andere melodieën en harmonieën om het hemelse gezang te benaderen. Bij de Grieken gaat het om overzicht, begrenzen, controle over wat het oog kan zien en het innerlijk oog kan bedenken. Ons woord theorie komt rechtsreeks van het Griekse woord theorein, dat zien betekent. Aristoteles maakte al onderscheid tussen de logica van de noodzaak en de logica van de waarschijnlijkheid. Maar beiden waren thuis in het ene universele logische systeem van de logos. Dat was een mooi overzichtelijk systeem waarin de aarde – en de mens natuurlijk – middelpunt was van het heelal, waarin de planeten volmaakte cirkels om de aarde beschreven en waarin zeggen en zijn volmaakt met elkaar correspondeerden. Als je iets bevestigde wat in werkelijkheid bestond, of ontkende wat niet bestond, dan sprak je de waarheid. Als je iets zei wat niet echt zo was dan loog je. De vraag ‘Wat is de waarheid?’ werd regelmatig gesteld. Niet alles was al bekend, maar wel noodzakelijkerwijs en in principe kenbaar. De vraag ‘Wat is waarheid?’ was daarom ook ondenkbaar. Modern De noodzaak die inherent is aan het logos systeem om alles als in principe als kenbaar te veronderstellen en zo de mysteriën te ontmaskeren als naïef geloof, verdween toen Copernicus ging meten. Hij kwam tot de ontdekking dat niet de aarde maar de zon middelpunt was van het heelal, dat de hemellichamen helemaal geen volmaakte cirkels maar elliptische banen beschreven van onvoorstelbare afstanden en dat ook zij een begin en een einde kenden. Het oude Griekse geloof dat we dit allemaal rationeel zouden kunnen begrijpen hield nog even stand in het rationalisme van het Verlichtingsdenken, maar begon alras te tanen. Descartes ging alles in twijfel trekken, zelfs z’n eigen bestaan tot hij ontdekte dat hij niet kon betwijfelen dat hij twijfelde. En zo baseerde hij z’n individuele bestaan op z’n eigen subjectieve denken: cogito ergo sum, ik denk en dus besta ik. Maar ja, dan is het hek toch echt van de dam. Iemand anders kan wel heel iets anders denken, zou die daarom dan minder bestaan of minder bestaansrecht hebben? Kant probeerde nog om de noodzaak in het logos systeem te redden door zo iets als het universele subject te veronderstellen voor wie sommige dingen noodzakelijkerwijs zijn zoals ze zijn. Zelf-evidentie noemde hij dat. Maar dat was ook niet vol te houden. De Boeddhist ervaart de wereld nu eenmaal principieel anders dan de Westerling. Het gevolg was dat er een scala aan logische systemen werd ontwikkeld met allemaal hun eigen waarheid. Daarmee is ook Aristoteles’ idee over de waarheid van de baan. Als je iets als waar beweert, dan word je wel geacht erbij te vermelden volgens welk logisch systeem je dat beweert. Niets is meer noodzakelijkerwijs waar, dat hangt helemaal van je logische systeem af. Wat voor het ene logische systeem waar is, is dat volgens het andere niet. De vraag ‘Wat is waarheid?’ wordt nu een heel legitieme vraag, die op heel veel manieren kan worden beantwoord. Weg universele noodzaak van welk inzicht dan ook. Postmodern We kijken in de natuurwetenschap dus steeds verder, onze wereld wordt steeds groter en het inzicht wordt steeds sterker, dat onze kennis daarvan maar heel voorlopig, grillig en gedeeltelijk is. Hubble was namelijk met z’n sterke kijker tot de ontdekking gekomen, dat er niet één zon is, maar dat er vele zonnestelsel in het universum zijn en dat geen van al die zonnen er aanspraak op kan maken centrum te zijn. In de postmoderne filosofie wordt de deflatie theorie van waarheid ontwikkeld, waarin zeggen en zijn volledig gescheiden worden. Taal verwijst alleen nog naar zichzelf en niet meer naar een concrete werkelijkheid die door de zintuigen kan worden waargenomen of door het verstand bedacht. Bij de postmoderne filosofen dringt het besef door, dat er geen enkele noodzakelijk ware kennis van de werkelijkheid meer mogelijk is, omdat die nergens op gebaseerd kan worden. En zo wordt ook de moraal een zwart gat, waarin alles verdwijnt en waaruit niets moois meer kan opbloeien. Nihilisme heet dat. De postmoderne mens heeft dus geen centrum meer, geen waarheid, geen moraal. Daarmee is wel alle noodzaak uit ons denken en doen verdwenen en zijn we hopeloos aan de chaos overgeleverd. Dit is echt serieuze filosofie, mocht je eraan twijfelen. Kijk maar eens bij schrijvers als Jaques Derrida, Jean François Lyotard, Richard Rorty en ga zo maar door. Maar wat nog belangrijker is, wat in de filosofie wordt uitgedacht, komt in de kunst terecht en via de massamedia in de brede maatschappij. We ontkomen er dus niet aan met z’n allen. Geen wonder dat we alle gevoel van controle verliezen en van de ene crisis in de andere rollen. Op het postmoderne nihilisme komen allerlei reacties. Logisch natuurlijk, de kritiek mag dan terecht zijn, je kunt er niks op bouwen. Wat je heel veel ziet is dat we op grote en op kleine schaal terugvallen op oude ‘veilige’ posities die eens zekerheid boden maar nu niet meer. Dat gebeurt in de religies, in de economie, in de kunst, in de politiek. Soms met een fel en agressief fundamentalisme, vaak ook op een politiek correcte en maatschappelijk breed gedragen manier. In de laatste top 2000 kwamen alle nummers uit de jaren 70 en 80 en we vonden het heerlijk allemaal. Maar als het om de toekomst gaat, dan moeten we vooruit denken. En dan stijgt het vertrouwen in de weg die voor ons ligt (Ik geloof in jou en mij van Boudewijn de Groot) vaak niet ver uit boven de visie van een gesloten systeem waar je niet uit kunt ontsnappen (Hotel California van de Eagles), of doemt er een zwart gat op waar je alleen maar verder en verder in kunt wegzakken (Bohemian Rhapsody van Queen). Het wordt tijd voor een andere meer positieve toekomstvisie. Volgende week het laatste deel van dit essay, dat gaat over de ethiek. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in dit essay of in andere essays wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Essays’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde essays, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De ethische noodzaak van bezit (1)

Inleiding Bezit, vermogen en het inkomen dat daaraan is verbonden is hot stuff op het ogenblik Maar bezit is vluchtig, zo vluchtig als de klanken van een klankschaal. Vandaag heb je het, morgen ben je het kwijt. Carpe Diem zeiden de hedonisten, pluk de dag. Laten wij eten en drinken en vrolijk zijn, want morgen sterven wij. Maar pakken wat je pakken kan, is toch niet aan de orde in de religieuze idealen? Er zijn toch altijd ethische verplichten verbonden aan bezit? Oh ja, daar kun je – zeker als je ook nog dominee bent – prachtige, ontroerende, hartverscheurende verhalen over houden. Je krijgt dan een hoop gemoraliseer in de sfeer van de liefdadigheid, van de sociale bewogenheid, of van heel erg legitieme vakbondseisen. In het beste geval wordt er dan driftig meegeknikt, ja ja dat zou moeten, met de nadruk op zou en vervolgens gaan we weer over tot de orde van de dag, de orde van de beurskoersen, de orde van de fiscale wetgeving. Maar in tijden van crisis is meer nodig. Het zou al mooi zijn als we eens begonnen met een beetje ‘out of the box’ te gaan denken. Een essay wil prikkelen. Voor mij betekent dat een idee uitproberen, waar je nog eens aan terug kunt denken en op door kunt kauwen. Ik geef daarom aan dit essay een wat filosofische titel mee, namelijk ‘De ethische noodzaak van bezit’. In die formule ligt niks vast, maar zijn juist alle drie de termen variabelen. Wat is ethiek? Wat is noodzaak? Wat is bezit? Het antwoord op die vragen is in alle drie de gevallen lang niet zo vanzelfsprekend als over het algemeen wel wordt aangenomen. We gaan ze alle drie bij langs. We beginnen bij bezit, gaan daarna naar de noodzaak en misschien komen we dan tenslotte uit bij een verfrissende opvatting over ethiek, die ook nog functioneel en werkbaar kan zijn. Bezit Veel van de noties, die wij in het Westen over allerlei zaken hebben, stammen uit de Bijbel en daarom wil ik eens wat licht laten schijnen over wat daarin over bezit of eigendom wordt gezegd. Ik beperk me even tot het Oude Testament, want dat is toch de basis van, maar vaak slecht begrepen door het Westers Christendom. Laten we eens kijken naar het jubeljaar, het Ruthverhaal en de belevenissen van de Bijbelse figuur Job. Het jubeljaar Zeven is een belangrijk getal in de Bijbel. Zeven is het getal van de volheid, de volheid die verwijst naar de Schepper zelf. God rustte op de zevende dag – de sabbat – en Hij zag, dat wat Hij had geschapen goed was. Rond dat weekschema en het getal zeven wordt vervolgens de tijd in het algemeen georganiseerd. Elk jaar wordt zeven weken na het Paasfeest, waarin de Uittocht uit Egypte onder leiding van Mozes wordt gevierd, het zogenaamde Wekenfeest gevierd. Zeven weken na Pasen – 7 keer 7 dagen dus, dat wil zeggen volheid in het kwadraat – wordt tijdens het Wekenfeest aan die volheid handen en voeten gegeven. De eerste vruchten van de oogst worden aan de Eeuwige geofferd en er wordt herdacht dat het volk van God op de berg Sinaï de tien geboden kreeg. Natuur en cultuur komen hier samen en vormen een eenheid, waarvoor de Allerhoogste in alle rust dankbaar wordt geloofd en geprezen. Als er zes van deze jaren zijn verstreken moet in het zevende jaar, het sabbatsjaar, ook de natuur rust hebben: elk zevende jaar moeten de akkers braak liggen en mag er niets op verbouwd worden. Tenslotte, als er zeven sabbatsjaren voorbij zijn, na 49 jaar dus, komt het zogenaamde jubeljaar. Elk vijftigste jaar moeten alle schulden worden kwijtgescholden, moeten alle slaven in vrijheid worden gesteld en mag iedereen met een schone lei beginnen. Tja, zo wordt bezit wel heel erg betrekkelijk en de erfopvolging erg onzeker. Deze voorschriften zijn dan ook naar mijn weten nooit helemaal geëffectueerd. Zeker het jubeljaar niet. Maar de gedachte is wel mooi, toch. En er zit ook een diepere betekenis achter, die nog steeds geldig is. Namelijk deze: zet niet al je kaarten op materie en bezit, zoek je zekerheid niet in wat je hebt, want bezit is vergankelijk. Alleen de liefde van God is dat niet, maar die kun je niet bezitten, die kun je alleen maar delen met anderen. Het Ruthverhaal Dat laatste gebeurt in het Ruthverhaal. Elimelech vertrekt door honger gedreven met zijn hele gezin uit het broodhuis Bethlehem en wel naar Moab. Zijn zonen trouwen met Moabitische vrouwen, maar al het manvolk uit deze familie sterft in Moab. En zo keert Elimelechs weduwe Naomi samen met haar schoondochter Ruth berooid en bekaaid terug naar Bethlehem. Daar hoopt ze nog enig profijt te kunnen hebben van de sociale wetgeving, maar die geldt natuurlijk niet voor buitenlanders en zeker niet voor de Moabitische Ruth. Moab was immers al eeuwen een aartsvijand. Maar dan gebeurt er iets heel spannends. De man die de familie zou moeten opvangen, Boaz, wordt verliefd op Ruth. Dan wordt alles anders. De prachtige holle frase die Boaz op de akker tegen Ruth had gedebiteerd – het is goed dat je bent komen schuilen onder de vleugels van de Allerhoogste – krijgt pas echt betekenis als Ruth tegen Boaz zegt: laat me maar eens zien hoe dat werkt. Trouw met me en spreid jij je vleugels maar over mij uit. En de algemeen gerespecteerde dorpsoudste trouwt met de Moabitische asielzoekster en hun zoon wordt de grootvader van de grote koning David. Ofwel het heil, dat met de Allerhoogste is verbonden, mag je niet voor zelf houden, ook aartsvijanden worden erin betrokken. Uit allerlei taalkundige aspecten kun je afleiden dat dit verhaal ook eeuwen later nog is gebruikt als kritiek op de hetze tegen gemengde huwelijken. De Allerhoogste heeft heel zijn schepping lief en niet alleen maar een klein clubje die de wijsheid in pacht denkt te hebben. Ook dat heilige religieuze bezit wordt dus in de Bijbel naar de knoppen geholpen. Het Bijbelboek Job En dat wordt weer heel erg duidelijk in de belevenissen van de Bijbelse figuur Job. Het boek Job behoort tot de zogenaamde wijsheidsliteratuur die stam uit de derde en tweede eeuw voor Chr., aan het einde dus van de lange ontwikkelingsgeschiedenis die de Bijbel heeft doorgemaakt. Job was een rijke boer, die trouw zijn religieuze plichten vervulde. Op een vreselijke dag raakt hij in één klap alles kwijt. De ene knecht na de andere komt met onheilstijdingen. Niet alleen wordt hij beroofd van al z’n bezittingen, zelfs z’n kinderen worden vermoord. En Job restte niets anders dan op de mesthoop met gescheurde kleren te rouwen en met potscherven z’n zweren te krabben. Z’n vrouw komt langs en bijt hem venijnig toe, nou mooie God die God van jou, vervloek Hem toch man en pleeg zelfmoord. Maar zo ver is Job nog niet. Dan komen z’n vrienden hem ook nog even fijntjes vertellen, dat Job toch ergens de fout moet zijn ingegaan, anders zou hij niet zo zijn gestraft. Ook daar wil Job niet aan, want volgens hem klopt er iets niet in de theologische redeneringen van z’n vrienden. En uiteindelijk wordt Job door God zelf in de armen gesloten. Zijn idee over een liefdevolle God die meelijdt met mensen in de verdrukking is veel adequater en gaat eindeloos veel verder dan al het religieuze gelijk waarvoor mensen ten strijde trekken. Ook hier wordt alles dat mensen in bezit dachten te hebben gerelativeerd en als onvoldoende gediskwalificeerd. Alle theologieën die in de lange geschiedenis van het volk Israël waren uitgedacht, worden door Job ontmaskerd. Ze proberen allemaal de Eeuwige voor het eigen karretje te spannen en verdrijven zo het mysterie dat ook met Hem verbonden is. Dat mysterie is de liefde, die mensen met elkaar verbindt. En daar is geen plaats voor uitbuiting of het zeker stellen van de eigen privileges. Materieel en spiritueel bezit, wegstervende klanken op een klankschaal. Ofwel: de Westers Christelijke machtswellust en bezitsdrang, die we overal op onze planeet zien gedijen, zijn dan misschien wel heel menselijk, maar op geen enkele manier op de Bijbel te baseren. En de huidige staat Israël zou er ook niet verkeerd aan doen om de eigen bronnen weer eens grondig te bestuderen. Volgende week het tweede deel van dit essay over de ‘noodzaak’. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in dit essay of in andere essays wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Essays’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde essays, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Pasen: Leve de liefde

Thema: geloof, hoop en liefde, en de meeste van deze is de liefde Bijbellezingen: Marcus 16:1-8 Johannes 20, 11-18 Preek Inleiding: de regenboog universeel teken van de hoop We zijn in Gasselte dit jaar op 1 maart de lijdenstijd begonnen met de Cantorij, op Goede Vrijdag hadden ze ook een rol en nu met Pasen hebben we het Paasevangelie op een prachtige manier met elkaar beleefd. Ieder zo z’n eigen rol maar wel samen. Dat geeft aan het hele Paasgebeuren al een soort van eenheid die ik heel waardevol vind. We hebben het in de lezingen en overdenkingen ook over verschillende dingen gehad: waar-de, inkeer, het prisma, de stilte en het ego. In de Bijbel gaat het om echte waarde, de tijd van gebakken lucht en de daaruit voortvloeiende crisissen is voorbij. De prachtige symmetrie rond Pasen met 7 weken inkeer vanaf Aswoensdag tot Pasen en dan 7 weken op basis van oervertrouwen tot Pinksteren geeft nieuwe moed en hoop op een betere wereld. Het kruis kun je daarom ook zien als een soort prisma, dat de gedaante van Jezus op de berg als verblindend wit licht breekt in alle kleuren van de regenboog, universeel teken van de hoop. In de stilte mag je dat op een ontspannen manier tot je door laten dringen, waardoor je eigen ego ook andere prioriteiten gaat stellen. Als je die preken nog eens wilt nalezen, dan kan dat. Ik heb ze allemaal op m’n weblog gezet. Een hoopvolle Paasboodschap En zo kom ik na zeven weken lijdenstijd en inkeer tot een Paasboodschap: De Heer heeft zich laten breken aan het kruis, maar de zwarte dood kon hem niet vasthouden en de Eeuwige heeft hem aan ons teruggeven in een tuin vol kleuren. Daarom is er hoop in ons gebroken maar kleurrijk bestaan. En de consequentie van die boodschap is: ervaar die hoop in je gebroken maar kleurrijke werkelijkheid en stel je zelf met stille dankbaarheid in dienst van de ander. Dan wordt het leven goed omdat de hemel ons begroet. Dit lijkt allemaal heel simpel, maar er zit wel een heftige problematiek achter, namelijk hoe kun je nou toch kleuren zien in een gebroken bestaan, hoop ervaren in een wereld die bol staat van de crises, van de ene crisis in de andere rolt? Hoop in een gebroken crisis werkelijkheid? Je vrouw overlijdt plotseling. Je verliest een kind. Een kind verliest haar moeder in de bloei van haar leven. Je relatie loopt stuk. Je zaak gaat failliet. Je wordt werkeloos. Een dierbare pleegt zelfmoord. Natuurgeweld eist honderden slachtoffers. Je idealen worden door kortzichtigheid van anderen in de kiem gesmoord. De cultuur waarin wij zijn opgegroeid vernietigt zichzelf. We zoeken naar nieuwe wegen, nieuwe politieke, culturele en religieuze samenwerking, naar duurzame technieken om onze planeet van de ondergang te redden, maar de korte termijn belangen winnen meestal het pleit. Chaos lijkt een sterker woord dan zekerheid, dood een sterker woord dan leven, haat een sterker woord dan liefde. Vóór ons tekent zich een zwart gat af waardoor we dreigen te worden verslonden. Hoe hou je hierin het hoofd boven water, hoe kun je nog zin ervaren in deze collectieve waanzin, waaruit bestaat de hoop waarvan het gelooft getuigt en die zichtbaar wordt in de kleuren van de regenboog? Liefde is … Bij mij komt er maar één woord boven drijven dat bestand is tegen het zwarte gat dat het leven vaak is en dat woord is liefde. De liefde is lankmoedig, de liefde is goedertieren. Ze is niet afgunstig. De liefde praalt niet. Ze is niet opgeblazen en kwetst niemands gevoel. Ze zoekt zichzelf niet, zij wordt niet verbitterd. Ze is niet blij met de ongerechtigheid, maar ze is blij met de waarheid. Alles bedekt zij, alles gelooft zij, alles verdraagt zij. En de liefde, de liefde vergaat nimmermeer. Omdat God liefde is heeft hij de schepping goed gemaakt. Omdat God liefde is doet Hij goed, ondanks het kwaad dat er in is geslopen. Zelfs met dat kwaad kan hij nog goede dingen doen, omdat de liefde andere prioriteiten stelt en nooit kwade bedoelingen heeft. Daarom ook is de genade altijd sterker dan zonde en schuld, is ons bestaan weliswaar gebroken maar toch ook kleurrijk. Omdat God zijn Zoon lief had wekte hij hem op uit de dood. En omdat God de wereld lief heeft liet Hij Hem geworden, liet Hij Hem zijn weg gaan, en wel met het doel dat wij mensen weer zouden gaan geloven in de liefdevolle goedheid van de Eeuwige door die met elkaar te delen. De liefde houdt de hoop levend Heb God lief boven alles zei Jezus en je naaste als je zelf. Ofwel heb het leven lief, het hele leven: God, de ander en jezelf. Daarmee heb je wel zo’n beetje alles bij de kop, want de ander staat niet alleen maar voor je directe naaste maar voor de hele wereldbevolking, het hele universum. En ook het dodenrijk is op de Paasmorgen ontsloten, want de dood heeft niet het laatste woord zo bleek. Wij mogen onze dierbare overledenen toevertrouwen aan de eeuwige liefde van God en hen daarom ook met liefde gedenken. Als zo ons hele leven in het teken komt te staan van de liefde, dan is het leven een warm bad, een warme deken die we over elkaar heen slaan als het leven moeilijk is. Dan wordt al het kwaad met liefde overwonnen. Dan ervaren we zin in de collectieve waanzin, zien we vooral de kleuren in onze gebroken werkelijkheid, stellen we ons gebroken maar kleurrijke ego in stille dankbaarheid in dienst van de ander, worden we transparant in onze bedoelingen en werkwijzen, gaan we veel heel veel echte waarde scheppen – in de kerkenraad, in de gemeente, in de wereld. Kortom met de liefde ervaren we hoop in de wanhoop van elke crisis, worden we zelf een teken van hoop waar de ander zich in kan koesteren. Pasen: leve de liefde! Met Pasen zeggen we vaak: ‘leve het leven’ en we eten eieren dat het een lieve lust is. Die eieren krijgen dekhengsten ook om goed te kunnen presteren in het dekseizoen. Maar Pasen zit weliswaar in, maar stijgt uit boven het leven zoals wij dat vooral in de lente op een uitbundige manier in de natuur zien ontkiemen. Pasen is ‘leve het leven’ – Lechajim op z’n Hebreeuws – zeker. Maar in de echte inkeer krijg je ook nieuwe inzichten en ideeën. Voor mij is daarom Pasen dit jaar bovendien en vooral: Le-ahav ‘leve de liefde!’ Amen Voorbeden Lieve God, Dank U wel dat U zich aan ons openbaart als liefde, liefde die sterker is dan de dood, liefde die mensen opricht als ze niet meer verder kunnen, liefde die de wereld wil veranderen en genezen van haat, oorlog en onverschilligheid. Heer help ons om ons hart wagenwijd open te zetten voor die liefde en om onze wereld – dichtbij en ver weg – er mee te vullen en te verrijken. Laat zo Pasen echte betekenis krijgen in ons eigen persoonlijk leven en ook in de wereld als geheel. Heer wees met een ieder van ons voor wie het leven moeilijk is. U kent ons beter dan wij onszelf kennen en U weet wat er allemaal in de weg kan staan om Uw liefde in ons eigen leven te laten werken. Neem weg Heer wat niet van U is en doe dan met ons naar Uw liefdevolle wil. Vul onze eenzaamheid met Uw warmte, vul de kilte van ons hart met hoop, breng onze vastgeroeste patronen opnieuw in beweging en help ons om daarna weer verder te groeien tot liefhebbende en blijde mensen. En geef ons de vrede die alle verstand te boven gaat nu wij stil willen worden voor U. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Het ego

Thema: over gemeenschap en ego Bijbellezingen: Jeremia 31, 31-34 Johannes 12, 12-26 Preek De levensvatbare gemeente Hoe word je nou een levensvatbare gemeente? Achter die vraag liggen een aantal andere vragen. Wat is een gemeente? Wat is levensvatbaar? En is daar een weg naar toe, een methode voor om het te bereiken? Is het überhaupt een vraagstuk dat je moet oplossen of is het veel meer een kwestie van geloof waaruit je moet leven? Ik denk dat de vraag al zo oud is als de weg naar Rome en nog ouder. Laten we daarom maar eens gaan kijken wat onze bronnen, de heilige geschriften in de Tenach en het Nieuwe Testament erover zeggen. De gemeente in Jeremia’s tijd a) De Joodse gemeente in Babel De Joden die in de Babylonische ballingschap naar Babel waren weggevoerd hadden geluk. Van de Babyloniërs mochten ze namelijk bij elkaar blijven. De gezinnen bleven in tact, de families en ook de hele Joodse gemeenschap mocht op sabbat in de synagoge bij elkaar komen. Dat was onder de Assyriërs – de voorgangers van de Babyloniërs – heel anders geweest. Het Noordrijk van Israël was onder hen van de kaart geveegd, wat niet vermoord was werd over het hele rijk verspreid, zodat er geen enkele gemeenschap meer over bleef en het volk Israël dat tot de noordelijke stammen had behoord gewoon ophield te bestaan. Zo niet in Babel, waar een paar eeuwen later de mensen uit de zuidelijke stammen waren heengevoerd. Daar bleven de contacten in stand, daar bleef het volk van God gemeenschap met elkaar houden en groeide zelfs in aantal. Jeremia had de ballingen zelfs aangeraden: bouw huizen, zoek een vrouw voor je zoon, een man voor je dochter, en leef volgens de wil van God, ook al ben je ver weg van het beloofde land. b) At the rivers of Babylon Misschien ken je dat populaire liedje wel van Boney M, ‘At the rivers of Babylon’. Het is gebaseerd op psalm 51 en vertelt hoe het volk van God aan Babels stromen zat te treuren over het feit dat ze ver van huis in den vreemde gevangen zaten en zich zat af te vragen wat er nou eigenlijk allemaal verkeerd was gegaan daar in het beloofde land, waardoor ze nu hier zaten. Volgens Jeremia was dat heel simpel, jullie hebben niet vertrouwd op de Eeuwige, maar bent zelf allerlei politieke machtsspelletjes gaan spelen en vreemde goden en godinnen gaan vereren. En dat strookt niet met de geschiedenis die je met de Allerhoogste hebt doorleefd en ook niet met de bestemming die Hij voor jullie had bedoeld. Lees de heilige geschriften er maar op na. En dat deden ze in de synagoge, wan daar waren de Torahrollen. En ze lazen hoe God hen door diepe dalen had geleid, uit de slavernij in Egypte had bevrijd, dat de Eeuwige altijd een betrouwbare God was geweest en hoe je leven goed wordt als je je vertrouwen op Hem stelt en dankbaar gaat leven naar zijn wil. En weet je, zegt Jeremia, ooit komt er weer een tijd, dat die liefdevolle wil van de Heer zal leven in ieders hart. Maar daarvoor moet je wel leren om je eigen wil aan de Zijne ondergeschikt te maken, je eigen egoïsme opzij te zetten en laten vervangen door de liefde, een beetje sterven aan de stromen van Babel om het nieuwe leven in het beloofde land met een dankbaar bewustzijn te kunnen ontvangen. c) Jeremia’s visie Jeremia’s antwoord op de vraag hoe kun je een levensvatbare gemeente worden gaat dus als volgt: Eerst je vertrouwen op de Allerhoogste stellen en in de heilige geschriften leren hoe zijn liefdevolle wil eruit ziet; dan kijken waar ben ik, waar zijn wij de fout in gegaan, en de vergeving accepteren van al je eigengereide egoïsme. Zelf een beetje willen sterven dus, vol vertrouwen je eigen zekerheden loslaten om het gezamenlijke nieuwe leven weer mogelijk te maken. En vervolgens weer op weg te gaan naar het beloofde land om daar een goed leven op te bouwen. Jezus en het ego Pas als de graankorrel sterft zegt Jezus kan zij vrucht voortbrengen. En wie zijn leven wil behouden die zal het verliezen, wie het echter wil prijsgeven om mijnentwil die zal het behouden. En Hij leeft het voor hoe Hij dat allemaal bedoelt. a) Paasfeest in Jeruzalem Het is een drukte van jewelste in Jeruzalem. Pesach, Pasen, komt er aan en voor de Joden is Pasen het centrale feest waar de Exodus, de uittocht uit Egypte wordt herdacht en gevierd als dé gebeurtenis, waaruit het volk Israël is ontstaan. Joden uit de hele wereld komen dan naar Jeruzalem, want daar en dan voelen zij zich het sterkst met elkaar verbonden. In marketing termen is dit een uitgelezen mogelijkheid om je boodschap aan de man te brengen, om mensen voor jouw product of ideologie te interesseren en om zaken te doen. En Jezus heeft inmiddels naam gemaakt. De hele wereld loopt achter hem aan. Hosanna roepen ze allemaal. Baroech haba be sjem Adonai, melech israeel, dat is Hebreeuws voor: ‘gezegend hij die komt in de naam des Heren, de koning van Israël!’ Palmtakken leggen ze voor hem neer en mantels, waarover hij de stad in kan gaan. Zo doe je dat met koningen die hoop geven en populair zijn. Maar ergens is er toch iets vreemds aan dit hele tafereel van Palmpasen. De koning rijdt niet op het symbool van macht en oorlog het paard, maar op een ezeltje, slim en dienstbaar. Kennelijk heeft hij niet zoveel op met politieke macht en wil opleggen. b) Jezus maakt naam Dat blijkt ook uit het bezoek van de buitenlanders, de Grieken die om audiëntie vragen. Niet alleen de mensen in Jeruzalem zien het helemaal zitten met de nieuwe koning, zijn faam is zelfs in het buitenland doorgedrongen. Nou ja geweldig, dit is het moment om door te breken, het moment om de wereld eindelijk eens te laten zien wat je in huis hebt en om ze op een nieuwe weg te leiden naar een nieuw beloofd land, waar vrede heerst en liefde en waar het leven goed is voor iedereen. Niks mis mee toch? Toch wel. In feite is deze hele beweging die hier op gang komt de normale gang van zaken in de wereld. In de zakenwereld, in de politiek en ook in de kerk overal zie je het gebeuren. En als het gebeurt zie je het ego van de mensen die het betreft groeien. Het zijn sterke benen die de weelde kunnen dragen zeggen we dan. En heel vaak zie je het ego door de weelde worden opgetild naar een ander niveau, waarop het veel meer zeggenschap en invloed kan uitoefenen. Dat kun je zelfs op een diep gelovige manier legitimeren. Nu komt het Koninkrijk van God, maar dat gaat dan wel zoals ik het voor me zie en langs die en die weg. Dat is het moment waarop je de vraag kunt stellen: waar gaat het hier nou om, om God of om mij zelf? En dat is een vraag die iedereen voor zichzelf moet beantwoorden. c) de anti-ego beweging Jezus zet een heel andere beweging in gang, die ik maar even de anti-ego beweging noem. Het gaat hem niet om macht, niet om invloed, niet om persoonlijke verrijking op wat voor manier dan ook. Het gaat hem echt om het Koninkrijk van God en daarin is de ander even belangrijk en misschien nog wel belangrijker dan ik zelf. Ik moet daarin bereid zijn om mijn eigen ideologieën, zekerheden, status, zelfs mijn leven los te laten en in vertrouwen over te geven aan de liefde van God. Alleen dan brengt een graankorrel vrucht voort. Alleen dan kan de liefde van God echt gaan stromen tussen mensen zonder dat ze belemmert wordt door allerlei machtsspelletjes of ego botsingen. En die weg is Jezus tot het einde toe gegaan. In de grote zwarte godverlatenheid deelde hij het lot van Zijn volk, het Joodse volk – lijden, onderdrukking, moord – en liet Hij zien dat zelfs dan de Eeuwige nog uitredding biedt. De dood heeft niet het laatste woord. Op de Paasmorgen is die laatste zekerheid ook verdwenen. Door Jezus uit de dood op te wekken laat de Allerhoogste zien dat er altijd een beloofd land is waar het leven goed is als we op Hem vertrouwen en van daaruit samen dankbaar leven naar zijn liefdevolle wil. Het ego is daar nog wel, maar zal zich nooit boven wie dan ook verheffen. Gemeenschap gebaseerd op een waardevol en dienend ego Hoe word je een levensvatbare gemeente? Ik denk door eerst maar eens de betrekkelijkheid van je zelf en je eigen ego in te zien, maar ook de waarde ervan. En dan die waarde in dienst te stellen van het grotere geheel, dat je niet wilt controleren, maar waarvan je juist wilt genieten. Als we samen zo ons eigen wezen overgeven in de handen van Allerhoogste dan zal zijn liefde stromen in de gemeenschap en zal de gemeente van Christus in Gasselte of waar ook maar leven tot in lengte van dagen, leven tot in eeuwigheid. Amen Voorbeden Lieve God, Dank U wel voor Uw gemeente hier in Gasselte en dat we samen elke week opnieuw Uw overwinning op al het kwaad en zelfs de dood mogen vieren. Heer maak ons ervan bewust dat vertrouwen op U betekent, dat we ons overgeven aan Uw liefdevolle wil en daarmee het leven goed maken. Bevrijd een ieder van ons van alle angsten die ons ego oppompen en de rustige overgave aan Uw liefde zo onnodig moeilijk maken. Lieve God zegen ons zelfonderzoek, dat het ons dichter bij U mag brengen. En zegen onze kleine geloofsgemeenschap hier in Gasselte dat we echt gemeente van Christus mogen zijn die iets te melden heeft en veel voor mensen mag betekenen ten goede. Wees met een ieder van ons voor wie het leven moeilijk is. Geef kracht naar kruis, licht in de duisternis, hoop in de wanhoop en veel nieuwe perspectieven waarmee het leven weer goed kan worden, een geschenk van U dat we willen delen met een ieder die daar ontvankelijk voor is. Wees zo ook met ons in de stilte. Kom in ons onrustig hart en geef ons innerlijke rust en een vrede die van ons afstraalt en gaat doorwerken. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

De stilte

Thema: de stilte als basis van activiteit Bijbellezingen: Exodus 20:1-17 Johannes 2: 13-22 Preek Lawaai Het tempelplein, gemeente, een paar weken voor de feestdagen. Het is er een kabaal van jewelste. Lekkere vette duiven, vijf voor de prijs van vier. Voor al uw paashapjes: malse lammeren en een prima offerstier. Dames haal hier uw nieuwe outfit voor de feestdagen, niet goed geld terug. En voor de buitenlanders overal kraampjes waar je geld kunt wisselen: veel voor weinig is de leus, maar in wezen is het natuurlijk andersom. Snacks zijn overal te krijgen, sterke koffie, vele verschillende soorten thee en hier en daar lurken een paar mannen aan een waterpijp. Het is net een Turkse kashba, druk en gezellig en er wordt ontzettend veel omgezet. De zaken gaan goed en de vele kooplieden wrijven zich vergenoegd over hun dikke buiken. Dat wordt een topjaar dit jaar met Pesach. Niks mis met een Turkse kashba, alleen dit is wel het tempelplein. Het lawaai zwelt nog verder aan. Ook dat is niet ongebruikelijk. Er is altijd wel ergens onenigheid tussen koper en verkoper en soms loopt dat danig uit de hand. Maar nu gaat er een klant wel heel erg te keer. Er klinkt gerinkel van koopwaar en geld op de stenen en dan de doffe dreun van hout, de marktkraam, die tegen de grond wordt gesmeten. Dit is toch al te dol en de menigte dromt samen rond de plek des onheils. De klant gaat als een wildeman te keer en kennelijk betreft het niet één koopman, ook de kraam van de buurman gaat tegen de vlakte. En nog één, en nog één. Is deze meneer gek geworden? Hij gaat tekeer als een brullende leeuw en alle kraampjes moeten het ontgelden. Ze gaan allemaal tegen de vlakte en binnen de kortste keren is het chaos op het tempelplein. Gek genoeg is er niemand die deze man probeert te stoppen. Hij is echt boos en in zijn boosheid zit iets oprechts, iets heiligs zelfs. Ergens heeft hij ook wel gelijk met wat hij uitschreeuwt: het huis van de Eeuwige is bedoeld als een huis van gebed, maar jullie maken er een rovershol van. Stilte En dan ineens is het doodstil op dat eerst zo rumoerige tempelplein. De één na de ander pakt z’n spullen en druipt af. Tot Jezus alleen over is met een paar discipelen en een paar schriftgeleerden die hem met een kritisch vragende blik gadeslaan. Vertel ons: waar haal jij het recht vandaan om zoiets te doen, om zo de openbare orde te verstoren en het economische leven stil te leggen. Het zijn dure tijden, nog los van alle andere ellende die we van de Romeinen over ons heen krijgen. Waarom nu deze stilte? En Jezus antwoordt: alleen in de stilte kun je God horen spreken, alleen in de stilte is er ruimte voor het wonder, alleen in de stilte kun je je eigen lichaam als een tempel ervaren, alleen in de stilte weet je je met lichaam, ziel en geest geborgen in de warme hand van de Allerhoogste. Breek deze tempel maar in één dag af en ik zal hem in drie dagen weer opbouwen. De stilte is mooi. De stilte is vredig. De stilte is hard. De stilte is confronterend. De stilte is mysterie. De stilte is basis en bestemming. De stilte is grond onder onze voeten, een dak boven ons hoofd. De stilte is indringend. De stilte is vol geluiden. De stilte is zelfonderzoek. De stilte is openbarend. De stilte is wonderlijk, accepterend, liefdevol. De stilte is de liefde van God ervaren in je hart. De stilte is nieuwe perspectieven. De stilte is genieten. De stilte is niets moeten, alles mogen. De stilte is …. stil. Zoeken naar de stilte in jezelf Van het gekrakeel op de markt, de kakofonie op het wereldtoneel naar de stilte in jezelf. Het lijkt een hele stap en het is ook een hele stap. Vaak is er heilige toorn, boosheid en zelfs geweld voor nodig om de wetsverkrachters, degenen die Gods goede bedoelingen maar niet willen begrijpen en ook je eigen onrustige hart het zwijgen op te leggen. Paulus roept ergens in vertwijfeling uit: ik ellendig mens, ik wil het goede, maar ontdek dan dat ik juist in mijn doen en laten het kwade najaag. Constant woedt er in mijn binnenste een strijd tussen goed en kwaad die ik maar niet kan winnen. Hoe vind ik de innerlijke rust in mijzelf. Hoe breng ik al die stemmen in mijn binnenste tot bedaren. En het is ook niet voor niets dat er hele programma’s zijn ontworpen met meditatietechnieken om de rust in jezelf te vinden. Dat is en blijft heel erg moeilijk, want je kunt niet maar zo het denken stopzetten of de stroom van je gedachten een halt toe roepen. Je hoort vaak als het om mediteren en zo gaat, dat je niets moet denken, niets moet willen, niets moet kunnen. Maar als je de technieken daarvoor aanleert dan ben je al bezig met denken, willen kunnen. Hoe kom je dan toch bij die stilte in jezelf? Is het echt zo razend moeilijk? Meditatie Ja en nee. In sommige, vooral evangelische, kringen is het heel normaal dat je dagelijks een moment neemt voor gebed, in de bijbel lezen of in een dagboek, meditatie, enzovoort; dat kan een kwartiertje zijn of een half uur, wat je zelf maar wilt en kunt bezetten; stille tijd heet dat, een moment voor jezelf. Ik probeer het zelf ook en hoewel het me niet altijd lukt ervaar ik wel de weldadige rust die er vanuit gaat in m’n hele wezen. Soms lees ik eerst wat, of denk ik na over de bijbeltekst waar ik de volgende zondag over ga preken. En dan ga ik op m’n boomstammetje zitten dat al jaren in mijn studeerkamer staat als meditatiehulpje. Rechte rug, ontspannen ledematen, diep ademen. Wat ik zelf in die eerste fase belangrijk vind is dat ik niet probeer m’n gedachten te sturen of te stoppen, maar om ze te laten komen en gaan. Vaak is dat een woeste stroom als er weer van alles is gebeurd in de wereld, als er weer iemand schietend door een school is gerend, als er in Amerika een nieuwe president komt, als ik te veel aan m’n hoofd heb voor één dag. Als je dan toch diep blijft ademen dan merk je dat de stroom rustiger wordt. Dan ga je ook meer over jezelf denken op diepere bewustzijnslagen en dat levert vaak diepe inzichten op. Zeker in de veertigdagentijd, maar niet alleen dan, is dat natuurlijk heel vruchtbaar. Soms kom je op dingen die je moet rechtzetten, relaties die je nieuw leven in moet blazen, een nieuwe koers die je zou kunnen volgen. Ook dan is het belangrijk dat je die gedachten laat komen en gaan, terwijl je diep blijft ademen. En zo kom je dan op een nog diepere laag terecht, waarin je alleen nog geborgenheid voelt, de warme nabijheid van God. Door dat diepe ademhalen voel je de energie, die de zuurstof je lichaam binnen brengt, door je hele wezen stromen. Je tenen en je vingertoppen gaan tintelen en je wordt dankbaar voor elke ademtocht die je in mag nemen. Je krijgt een soort zekerheid, dat wat er ook maar wordt afgebroken, als het met liefde is gebouwd dan zal het op één of andere manier blijven bestaan. Daarom blijft alles wat je die dag gaat doen zinvol. En met die rust stap je als herboren de nieuwe dag weer in. Echt een geweldige manier om je dag mee te beginnen. De stilte als basis van activiteit Is dat nou zo moeilijk. Ik zei het al: ja en nee. Het moeilijke zit hem in het loslaten. Je wilt zoveel en je hebt eigenlijk geen tijd voor dit soort onzin. Het maalt allemaal door je hoofd. En dan toch rustig blijven zitten, diep ademhalen en de rust laten komen, dat is moeilijk. Wat ook moeilijk is, is om elke dag zo’n moment voor je zelf te nemen, om er een systeem van te maken waarin je dagelijks iets van de liefde van God door je hele wezen laat stromen. Maar je wordt wel rijkelijk beloond. Zo’n vaste structuur alleen al geeft rust en die wordt aangevuld en verdiept door de regelmatige gang naar je diepste innerlijke lagen. En je hoeft niet bang te zijn voor wat je daar aantreft, want je mag het allemaal in de liefdevolle handen van de oneindig vergevende God leggen. En met die ontspanning kun je heel veel aan van wat zich aandient in je dagelijkse leven. Probeer het maar eens uit zou ik zeggen. Aan de basis van alles ligt de stilte. En daar moet je helemaal niks. Dat is toch niet zo moeilijk? Nee maar tegelijkertijd vinden wij juist dat het moeilijkste wat er is. Er is vertrouwen voor nodig en geloof, veel geloof om de liefde van God in de stilte in te drinken en er vervolgens in een gebroken wereld weer tempels mee te gaan bouwen. Echt, voor God is niets onmogelijk. De gekruisigde Jezus wekte Hij tot nieuw leven, elke lente brengt Hij nieuw leven in de dode natuur, en ook jou en mij helpt Hij telkens weer op de been, als we zelf niet verder kunnen. In stilte wordt het goede leven voor ons mogelijk gemaakt. Daar word je als gemeente van Christus toch blij van en dankbaar. Doe er wat mee en de mensen gaan het merken. Voorbeden Lieve God, Wij danken U voor de vogels en de bloemen, voor de lente en al het nieuwe leven dat U in stilte hebt voorbereid en dat nu weer overal uitbot. Dank U wel dat wij U steeds weer mogen ontmoeten in de stilte, alles aan U voor mogen leggen en van U nieuwe energie krijgen om het goede leven te leven, zoals U dat hebt bedoeld. Heer laat zo ons geloof een baken van licht zijn in een donkere wereld, een bron van blijdschap in een wereld die gebukt gaat onder allerlei soorten crisis. Geef vrede Heer en laat de zachte krachten het winnen van oorlog en geweld, van angst en eigen gelijk. Wees met een ieder van ons als we stil worden voor U. Wat ons ook maar bezig houdt, we leggen het voor U neer. Blijdschap, verdriet, onmacht, psychische nood, ziekte, rouw, neem het op in Uw eeuwige liefde en zegen ons in de stilte met Uw warme nabijheid. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Het prisma

Thema: over verblindend wit licht en de kleuren van de regenboog Bijbellezing: Marcus 9: 2-13 Preek Het prisma Ken je de werking van het prisma? Misschien vroeger op school wel eens zo’n driehoekige vorm gezien van doorzichtig materiaal waar ze met natuurkunde dan zo’n proefje mee deden? Een straal wit licht gaat erin en dan komt er een bundel licht uit met alle kleuren van de regenboog. De proef laat zien hoe het licht gebroken wordt. Wit licht valt uiteen in de zeven zichtbare kleuren van de regenboog rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet. Daar om heen nog de onzichtbare kleuren infrarood en ultraviolet, maar die kun je met een prisma dus niet zichtbaar maken. Nu kun je natuurlijk ook terug redeneren. Als we alle kleuren van de regenboog samenvoegen plus de onzichtbare kleuren infrarood en ultraviolet, dat dus wat zich aan het oog onttrekt en je als mysterie kunt ervaren, wat krijg je dan? Juist de oorspronkelijke straal verblindend wit licht. Jezus in stralende gedaante van verblindend wit licht Pas dat nu eens toe op het tafereel daar boven op die berg. Jezus komt vanuit de gebroken werkelijkheid samen met drie geliefde leerlingen aan op de top van de berg, krijgt bezoek van Mozes en Elia en ineens verandert Jezus van gedaante, zijn kleren gingen helder wit glanzen, zo wit als geen enkele wolwasser op aarde het voor elkaar zou kunnen krijgen, zo meldt onze vertaling heel treffend. Je eerste reactie bij zo’n verhaal is al gauw, oh jé een wonder, hier gaat het om iets dat ver boven onze normale werkelijkheid verheven is. De leerlingen weten dan ook niet hoe ze er mee om moeten gaan. Het is wel heel mooi, en ze willen het vasthouden. Maar dan klinkt de stem van God: ‘dit is mijn geliefde zoon, luister naar hem. Dat maakt het allemaal nog wonderlijker. Wie heeft ooit de stem van God op die manier, duidelijk hoorbaar voor iedereen op die berg, gehoord? En dan is alles ineens weer ‘normaal’. Weg verblindend licht, weg Mozes en Elia, Jezus daalt met zijn discipelen weer af naar en is deel van de kleurrijke maar gebroken werkelijkheid, waarin wij leven. Dat intermezzo daar op die berg is van zo’n andere aard en werkelijkheid dat het niets met de onze te maken heeft. Hemel en aarde onlosmakelijk met elkaar verbonden Ik denk dat de prismaproef ons anders leert en wel dat beide sferen – de hemelse werkelijkheid met de verblindend witte gedaanten en de aardse gebroken maar kleurrijke werkelijkheid waarin wij leven – niet los van elkaar gedacht kunnen worden. Daarvoor moet je even terug redeneren. Voeg alle kleuren van de regenboog samen, voeg daar nog het mysterie van de twee onzichtbare kleuren aan toe en het resultaat is verblindend wit licht. En juiste vanwege dat mysterie kun je die hemelse werkelijkheid van het verblindend witte licht niet vasthouden, organiseren, of in systemen vangen. Wat de prismaproef ons ook leert is dat de kleuren ontstaan vanuit het witte licht en niet andersom. Aan de wortel van onze gebroken maar kleurrijke werkelijkheid ligt een bron, een oorsprong van verblindend wit licht, die zegt dit is mijn geliefde zoon, luister naar hem. En zoals het verblindend witte licht onlosmakelijk verbonden is met de zichtbare en onzichtbare kleuren van de regenboog – het universele symbool van de hoop – zo is de Allerhoogste onlosmakelijk verbonden met de gebroken werkelijkheid waarin wij leven. Voor een deel op een begrijpelijke manier, maar voor een deel ook op een mysterieuze liefdevolle manier die ons verstand te boven gaat, die wij niet onder controle hebben en waaraan we ons in vertrouwen zullen moeten overgeven. Het kruis als prisma De leerlingen mogen nog niemand iets vertellen van wat daarboven gebeurd is. De Heer moet eerst veracht, geslagen, gekruisigd en gedood worden en ook weer opgewekt worden uit de dood voordat iets van dit mysterie zal worden begrepen. Wat is de tegenpool van het verblindend witte licht? De bittere gitzwarte dood. Zwart wordt over het algemeen niet als kleur gezien en is ook niet in het spectrum van de regenboog aanwezig, alleen in de ontkenning. Ontkenning van het leven zoals de Eeuwige dat had bedoeld, alle tegenkrachten die het gebroken en kleurrijke bestaan willen vernietigen, de hoop willen doven, ontkenning van het verblindend witte licht en alle kleuren die daaruit voort vloeien. Maar goed lijden en dood horen ook bij het leven en zijn niet te ontkennen. En door Jezus wordt die niet te ontkennen werkelijkheid van de dood en lijden ook in het plan van God betrokken. Als de Allerhoogste eenmaal de zwarte dood zal hebben ontkracht dan is ook de ontkenning van het verblindend witte licht verdwenen en hebben de kleuren weer vrij spel. Wit en zwart mogen dan een plek hebben in ons gebroken bestaan, ze zijn alleen wel van een hogere orde en de strijd tussen beide moet dan ook op een hoger niveau worden uitgevochten. En dat gebeurde ook. Goede Vrijdag kreeg inderdaad een vervolg op de Paasmorgen en daarom mag iedereen zich koesteren in de liefde van de Allerhoogste die bron, oorsprong, zin en doel van alles is. Je kunt het kruis misschien wel als een prisma zien. Gods zoon laat zich breken om weer kleur te brengen in het leven. En met dat verblindend witte licht dat Jezus de wereld inbrengt gaan wij ja zeggen tegen het leven en de wereld samen een beetje mooier kleuren. Hoop voor de gebroken, kleurrijke werkelijkheid, waarin wij leven De strijd tussen licht en donker, goed en kwaad, haat en liefde wordt dus op het hoogste niveau uitgevochten en alles wijst erop dat het licht aan de winnende hand is. Niet alleen werd Jezus weer opgewekt uit de dood, ook de graankorrel moet eerst sterven voordat hij veel vrucht voortbrengt. Dood waar is uw prikkel roept Paulus uit. Die prikkel is verdwenen. In plaats van het leven te ontkennen, brengt zij juist nieuw leven voort. Als de Eeuwige met Zijn liefdevolle Geest aan het werk is, dan valt het leven niet langer te ontkennen, gaan we inzien dat er leven is voor en na de dood, zijn we geborgen in leven en sterven. En dat heeft consequenties voor ons dagelijkse leven hier en nu. Immers zoals het verblindend witte licht onlosmakelijk verbonden is met de zichtbare en onzichtbare kleuren van de regenboog, zo is de Allerhoogste onlosmakelijk verbonden met de gebroken maar juist daardoor zo kleurrijke werkelijkheid waarin wij leven. Daarom is de jaarlijks terugkerende veertigdagentijd, de tijd van inkeer, van zelfonderzoek ook zo gezond. Een heel natuurlijke reactie op problemen, crisissen, bewustwording van eigen falen en fouten is om ze te verdringen en te ontkennen. Daarmee haal al je een stukje dood je eigen leven binnen. Ontkenning heeft geen zin. Je zelf – en ik bedoel niet alleen de goede maar ook de duistere kanten – liefdevol omarmen wel. Niemand is volmaakt en als je het licht van de Heer binnenlaat dan moet de duisternis, zelfs die in de meest verborgen hoekjes van je ziel al een beetje verdwijnen. Fouten, verdrongen trauma’s, psychische nood krijgen woorden en worden neergelegd voor Gods troon, die ze met een eeuwige liefde voor jou uit je verwijdert. Het is heerlijk om te ervaren hoe op die manier de duisternis in je ziel plaats gaat maken voor liefde. Liefde voor jezelf, voor de ander, voor de eeuwige bron van verblindend wit licht die alle kleuren van de regenboog en nog veel meer laat sprankelen in een wondermooi bestaan. Breng kleur in je leven Het is heel bijzonder om de Heer te zien in een gestalte van ongebroken verblindend wit licht. Maar we gaan pas kleuren zien als we er niet in blijven maar met het besef van dat licht als de blijvende bron van de hoop de gebroken werkelijkheid weer ingaan. Met Jezus weer van de berg afdalen. Het is heel akelig als je door eigen fouten, falen, zonde, schuld of de ellende in de wereld de toekomst alleen nog maar als een somber en zwart gat ziet. Keer in jezelf, zie het onder ogen en laat de Heer de duisternis uit je ziel verdrijven. Het eerste wat je dan gaat zien is weer wat kleur in je leven en misschien ook nog wel een glimpje van dat stralende licht. En als we die ervaringen ook nog met de ander delen die het betreft, kleuren gunnen aan iedereen die ons pad kruist, dan worden we een warme gemeenschap waar het goed toeven is. Dat zijn we al, maar het kan steeds beter. De beste strategie in elke crisis is kortom volgens mij: niet kiezen voor het zwart van de ontkenning maar door het ongebroken licht van de Eeuwige je gebroken bestaan laten inkleuren. Kijk maar eens wat er dan gebeurt. Wonderlijk en waar. Voorbeden Lieve God, Dank U wel dat we af en toe een glimp van U, van dat stralende ongebroken witte licht mogen opvangen; dat we mogen we mogen weten dat alle kleuren van de regenboog uit dat licht voortkomen; dat alles wat was, is en zal zijn U als oorsprong, zin en bestemming heeft en dat ook wij daar een klein deeltje van mogen uitmaken. Dank Heer dat U alle duisternis verdrijft, dat ontkenning bij U geen bestaansrecht heeft en dat we in en door Uw liefde een kleurrijk leven mogen leven. God help ons om daarmee tot zegen te zijn van velen die vertwijfeld rondlopen en niet meer weten waar ze het zoeken moeten. Gebruik ons om weer kleur in hun leven te brengen, omdat we een warme gemeenschap willen zijn op een liefdevolle basis, waarin iedereen welkom is. God wees daarom ook met een ieder voor wie het leven moeilijk is, voor wie inkeer haast onmogelijk is, omdat de angst voor wat daardoor naar boven komt te groot is. Geef moed en vertrouwen aan een ieder die dat nodig heeft. Dat oervertrouwen dat aan het leven een stevige basis geeft, met U verbindt en gemeenschap goed maakt. En wees met ons als wij stil worden voor U. Doe met een ieder van ons persoonlijk naar Uw wil. Verwarm ons hart en spreek Heer, want Uw gemeente hoort. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s ‘Preken’ vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Inkeer

Thema: veertigdagentijd, je richten op het goede leven Bijbellezingen: Jesaja 43: 18-25 Marcus 2: 1-12 Preek Carnaval: opmaat naar de veertigdagentijd Laatst hadden we in Gasselte weer carnaval, de laatste mogelijkheid voor de veertigdagentijd om nog even de bloemetjes buiten te zetten. Groot feest, het was weer prachtig, dat kan ik melden. Komende woensdag is het Aswoensdag en dan is het veertig dagen inkeer, vasten, voorbereiding op de Goede Week, Goede Vrijdag en Pasen. Zoals we ons elk jaar weer met Kerst verheugen over de geboorte van het kind, zo staan we ook elk jaar rond Pasen stil bij de mysteries van goed en kwaad. In feite is het hele Christelijke kerkelijk jaar prachtig georganiseerd en daarbij is Pasen het centrale middelpunt van een werkelijk schitterende symmetrie. Het getal zeven is ook hier belangrijk en in feite het organiserend principe van die symmetrie. Zeven het getal van de volheid, de volheid van de tijd, de volheid van Gods oneindige genade. De symmetrie rond Pasen a) zeven weken vóór Pasen Zeven weken, dus negenenveertig dagen – de volheid in het kwadraat – vóór Witte Donderdag waarmee de Paas-cyclus begint, is het Aswoensdag, het begin van de veertigdagentijd, de lijdenstijd. In de Katholieke en ook de Anglicaanse traditie gaan de mensen naar de kerk en ontvangen een askruisje op hun voorhoofd waarmee ze de hele dag blijven lopen. Die as verwijst naar de vergankelijkheid van het leven en de dood als het kwaad in optima forma. We leven in een gebroken werkelijkheid, waarin de idealen van het geloof nog lang niet zijn gerealiseerd. Dat is het thema waar we veertig dagen bij stilstaan. Dit is natuurlijk ook het thema van Goede Vrijdag. Nog even was er een opleving bij Palmpasen, waarbij de mensen weer hoop kregen op een beter leven, maar de Heer moest eerst door de dood heen. Op de vijftigste dag na Aswoensdag werd Hij op Goede Vrijdag aan het kruis geslagen. Maar de dood kon hem niet vasthouden, Jezus rustte op de sabbat en op de Paasmorgen wekte de Allerhoogste hem weer tot leven, de ergste vijand was verslagen. b) zeven weken na Pasen Goede Vrijdag, stille zaterdag en Pasen zijn zo apart gezet als een soort middelpunt van de tijd, want na Pasen gaan we opnieuw tellen: veertig dagen na Pasen vieren we hemelvaart en op de vijftigste dag na Pasen, als er dus zeven keer zeven is negenenveertig dagen – de volheid in het kwadraat – voorbij zijn, vieren we Pinksteren. Pinksteren komt van het Griekse Pentacost en dat betekent vijftig. De Joden vieren dan Shavoeot, het Wekenfeest waarop ze de Allerhoogste loven en prijzen voor de vruchten van de akkers en voor de regels voor het goede leven die God in Zijn Torah aan de mensen heeft gegeven. Hoe gebroken de werkelijkheid van mensen ook mag zijn, hoeveel pijn, verdriet en onvolkomenheid de mensen ook moeten doorstaan, de Eeuwige blijft op de achtergrond als een dragend fundament aanwezig om het leven in stand te houden met de vruchten van de natuur, het leven goed te maken met de leefregels uit de Torah, om de schepping en de mensheid naar z’n bestemming te brengen waar alle kwaad zal zijn verdwenen en de dood voorgoed zal zijn overwonnen. c) Een symmetrie met diepe betekenis We zien dus een prachtige symmetrie rond Pasen. Drie dagen van Goede Vrijdag tot Pasen. Daarvoor negen dagen met Palmpasen als middelpunt en daarvoor weer veertig dagen inkeer. Na Pasen ook eerst veertig dagen tot Hemelvaart en dan negen dagen tot Pinksteren. Veertig het getal dat van oudsher is verbonden met verzoeking en beproeving (het volk Israël doolde 40 jaar in de woestijn rond en Jezus 40 dagen) en het getal negenenveertig – dat is zeven keer zeven, de volheid in het kwadraat – waarin de liefde van God zich voor iedereen zal manifesteren en het leven goed maken. Pasen mag dus het middelpunt zijn, maar staat niet op zich zelf. Het is de bedoeling dat de overwinning die daar behaald is voor iedereen van belang gaat worden. Het kwaad is een groot mysterie, dat ons op allerlei manieren in z’n macht heeft. Maar daar staat wel het nog grotere mysterie van de liefde van God tegenover en als we daar met z’n allen vanuit gaan leven, dan worden we genezen van alle ellende die we als mens over ons heen krijgen. Want dat was de bedoeling die God aan Zijn schepping had meegegeven. De werkelijkheid van zonde en schuld ontkracht Goed, laten we dit nou eens toepassen op de discussie die de schriftgeleerden met Jezus voerden over de vergeving van zonden. De gebrokenheid werkelijkheid van de lamme man is in dit verhaal direct duidelijk. Hem wordt het door de omstanders onmogelijk gemaakt om bij de bron van zijn genezing te komen. Maar gelukkig heeft hij vrienden die hem voor de voeten van Jezus neer vleien. En Jezus zegt, vriend je zonden zijn je vergeven. Dat lijkt er op dat Jezus de zonden van de man ziet als de bron van zijn ziekte. Maar op verschillende plaatsen zegt Jezus ook dat je ziekte niet mag zien als straf van voor een zondig leven, of als straf voor alle verkeerde dingen die de ouders misschien hebben gedaan. Dat zou wel heel erg liefdeloos zijn, want iedereen die ziek is zou het dan aan zich zelf te danken hebben. Dat is natuurlijk niet zo, maar bovendien zou je ook nog eens boven op je ziekte een last van schuld te dragen krijgen. Nou daaraan maakt Jezus direct een einde: vriend al je zonden zijn je vergeven. Dat is punt één. God wil dat je het goede leven leeft en niet dat je ten onder gaat onder allerlei lichamelijke en psychische ellende. Dat wil niet zeggen dat je van zonde en schuld niet ziek kunt worden, want dat is wel zo. Maar de Allerhoogste God wil wat anders voor jou dan ziekte, zonde en schuld, en wel dat je gelukkig bent en anderen gelukkig maakt. Dat is punt twee. Het gevolg: genezing Maar dan komen de schriftgeleerden in het geweer. Moment, alleen God kan zonden vergeven, wat denkt deze meneer wel wie hij is. Een soort God of zo? Tja, Jezus past alleen maar Gods eindeloze vergevingsgezindheid toe in deze concrete situatie. Maar dat heeft wel consequenties voor het concrete dagelijkse leven. Vergeef ons onze schulden gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren. Het grote mysterie van de liefde van God doet al het kwaad teniet. Alles wat wij misdeden wordt ons vergeven. Dan mogen wij ook vergeven, en als we dat doen worden we bevrijd van een loden last. We worden nergens meer door neergedrukt, krijgen nieuwe kracht, moed en perspectieven, nemen ons bed op en wandelen vol vertrouwen en goede moed het leven weer in. Zo werkt dat heren schriftgeleerden. Kijk maar: en de lamme man nam zijn bed op en verliet met een glimlach op het gezicht het gezelschap, op zijn eigen benen. Ofwel, als je Gods liefde laat stromen over Gods akker dan heeft dat gevolgen voor je leven, heel goede gevolgen. En dat is punt drie. Vergeven doet vergeven Ik denk, dat dit een prima gedachte is om de veertigdagentijd mee in te gaan. Als je van te voren weet, dat de Eeuwige vergevingsgezind is, dan wordt het al een stuk minder eng om tot inkeer te komen. Niemand is volmaakt en waarom ook niet eens je eigen fouten onder ogen zien, die neerleggen voor God en er van bevrijd worden? Van daaruit kun je ook in contact treden met diegenen die je tekort hebt gedaan en om vergeving vragen. Niet alles wordt daarmee in één klap opgelost, maar het is wel een fantastische ervaring die je iedereen eigenlijk zou gunnen. Als je zelf vergeven wordt dan ga je ook anderen vergeven die jou tekort hebben gedaan en dan verdwijnt er een heleboel ellende uit je leven en krijg je weer ruimte om je op positieve dingen te richten. De verlammende werking van wrok, bitterheid en verwijten verdwijnt en je krijgt weer zin om vol vertrouwen en goede moed het leven weer in te stappen. Dat is volgens mij de diepere zin van de hele symmetrie die de kerk rond Pasen heeft opgebouwd. In zo’n proces kan alles anders worden, maar één ding blijft recht overeind: de liefde van de eindeloos vergevende God die het goede leven voor ons wil en niet de dood. Leef het goede leven Stap met die gedachte de veertigdagentijd in, de lijdenstijd, de jaarlijks terugkerende periode van inkeer. Geef woorden aan je onmacht en deel die met de diegenen die het betreft. Sta op de belofte van de vergeving, accepteer de vergeving en vergeef anderen. Kijk niet terug, Jesaja roept ons daar ook al toe op, kijk vooruit, laat je inspireren door het mooie toekomstbeeld, het goede leven zoals de Heer ons dat voor heeft bedoeld. En dan worden we gezond in lijf en leden, in geest en lichaam, worden we een warme gemeenschap waar het voor iedereen goed toeven is. Voorbeden Lieve God, Dank U wel, dat Uw liefde sterker is dan al het kwaad dat ons bedreigt. Heer help ons om met dat vertrouwen de veertigdagentijd in te gaan. Zegen ons als we tot inkeer komen en we tot het inzicht komen, dat we niet volmaakt zijn. Help ons om te gaan staan op Uw belofte van vergeving en laat die vergevingsgezindheid als een helende kracht werken in al onze relaties. Help ons om eerlijk te zijn tegen U en de naaste, om te vergeven en vergeven te willen worden, zodat het leven goed wordt en we ook voor anderen het leven wat dragelijker en gelukkiger te maken. Maak een ieder van ons duidelijk wat onze taak in dezen is. Wees met iedereen voor wie het leven moeilijk is, misschien wel een haast ondraaglijke last is geworden door wat voor reden dan ook. Lieve God, we leggen wat ons allemaal bezig houdt in stilte voor U neer. We vertrouwen erop dat U ons beter kent dan we ons zelf kennen. Daarom vragen wij U: zegen ons in de stilte, kom in ons hart, en geef ons vrede. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s Preken vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.

Waar-de

Thema: waarde scheppen in een wereld vol gebakken lucht Bijbellezingen: Deuteronomium 18, 9-22 Marcus 1, 21-28 Preek Echte waarde scheppen De tijd van de schone schijn is voorbij. Als we iets uit de financiële crisis hebben kunnen leren de afgelopen tijd, dan is het wel dat gebakken lucht geen enkel perspectief meer biedt. We zullen waar moeten leveren voor het geld dat we vragen. Alle geleverde diensten of goederen waar geen reële waarde aan is verbonden worden niet langer betaald. Geen bonussen meer voor hoge leidinggevenden, geen handel meer in kredieten met steeds hogere rentes, geen luchtkastelen meer, nee, boter bij de vis, heel simpel. Zijn daarmee de idealen ook verleden tijd geworden? Nou nee, idealen mogen nog wel, maar ze worden pas beloond als ze ook echt iets opleveren in de concrete werkelijkheid van het dagelijkse leven hier en nu. Ik vind dat wel wat hebben. We komen er een stuk dichter mee bij de Bijbelse idealen en het gedachtegoed van de ware profeten. De Bijbel is wars van alle schijnheiligheid. Je kunt wel met mooie woorden zeggen dat je begaan met de weduwe, de wees en de vluchteling maar als dat niet uit je daden blijkt, dan leef je niet zoals de Heer dat in de Torah heeft vastgelegd. De echte profeet kijkt voorbij de mooie woorden recht in het hart. En omdat hij dat doet met het mededogen dat God zelf heeft voor mens en dier en voor heel Zijn schepping, kijkt hij goed, is wat hij ziet waarheid, komt wat hij voorziet ook echt uit. Voorbij de schone schijn Kennelijk hebben mensen belang bij zo’n laagje vernis dat de echte werkelijkheid van het hart aan het directe zicht onttrekt. En er is ook zo’n onuitgesproken regel, dat als jij niet bij mij naar binnen kijkt, dan doe ik dat ook niet bij jou. En dan blijft alles zo het was. De oppervlakkige schijn blijft behouden en aan het echte leven komt niemand toe. Dat zijn de ideale omstandigheden voor irreële luchtkastelen en gebakken lucht waarop investment banks hun imperia hebben kunnen bouwen die nu allemaal in elkaar storten. Ik zei het al, in de wereld van de Bijbel komen we hier niet mee weg. De Eeuwige kijkt dwars door alle schone schijn recht in het hart en zo ook zijn profeten. Maar dat is niet alleen maar een voorecht van de profeten. Het werkt zo in de hele geestelijke wereld, die de zichtbare wereld doordringt en beïnvloedt. Ook de tegenstander, de boze geest die de beklagenswaardige bezoeker van de synagoge in z’n macht had, ziet direct met wie hij in de persoon van Jezus te maken heeft. De diepere betekenis in namen Wat hebben wij met jou te maken Jezus van Nazareth? roept hij uit. Hij voelt zich meteen in z’n wezen bedreigd en met recht zou ik zeggen, want hij wil niets anders dan het kwade, precies dat wat God met zijn liefde ongedaan maakt. En hij handelt ook direct, probeert vanaf het begin om de situatie in de hand te houden door de naam van Jezus te noemen. Met het noemen van die naam probeert hij macht te krijgen over Jezus. En daar gaat hij ook van meet af aan de fout mee in. In het Rijk van God gaat het namelijk niet om macht maar om liefde. Bijbelse namen zijn niet zo maar iets. Ze drukken meestal een liefdevolle band uit van de drager van die naam met de Schepper of met de medemens. Zo betekent Jezus – Jehoshua – God redt. Op het moment dat je je naam noemt aan iemand die je niet kent, je voorstelt dus, wordt je relatiepatroon uitgebreid met een nieuw persoon. Je hoopt dat je ook zo’n liefdevolle relatie met de onbekende kunt gaan opbouwen. Maar dat is ook een beetje dubbel, want voor het zelfde geld wil die persoon dat helemaal niet en wil die je alleen maar uitbuiten. Aan het prijsgeven van je naam zit dus ook een stukje overgave en vertrouwen in de goede bedoelingen van de ander, het opgeven van een stukje van je eigen autonomie en almacht. Het avontuur van het uitwisselen van namen Het uitwisselen van namen dient in de Bijbel dus een gezamenlijk belang, een nieuwe relatie die voor beide waardevol kan zijn. In het uitroepen van de naam van de ander zonder dat je je eigen naam prijsgeeft zit een heel ander motief en wel macht uitoefenen over de ander. Als je daar dan ook nog achteraan roept: ik weet wel wie je bent, de heilige van God, ja dan bind je de strijd aan met de Allerhoogste zelf en dat moet je wel verliezen, want wie is als God? Niemand toch! Voor zo een geest is in de synagoge, het huis der samenkomst van de kinderen van God, die de Eeuwige loven en prijzen met een eeuwige dankbaarheid, gewoon geen plaats. Weg jij! En de geest verlaat de man die hij in z’n bezit had en de samenkomst met een machteloze schreeuw van afgrijzen. Weg macht, bij God gaat het niet om macht maar om liefdevolle relaties. En die worden gevoed door iemand die leert met gezag. Bij Jezus stoelt wat Hij zegt – net als bij de profeten – niet op gebakken lucht maar op werkelijke waarde. Hij weet waarover Hij spreekt, Hij kent de Eeuwige van heel dichtbij en weet hoe mooi en waardevol de Schepper het leven had bedoeld en wil maken. Daarvoor moet alle onechtheid wijken. De schone schijn verdwijnt als sneeuw voor de zon. Echte waarde komt er voor in de plaats. Hoge idealen voor het dagelijkse leven Nou kun je zeggen, tja dit is allemaal wel erg hoog gegrepen en eigenlijk alleen door de aller besten in praktijk te brengen. Profeten lezen koningen de les, Jezus stuurt boze geesten weg, voor mij is dat allemaal niet weggelegd. Je kunt hier echter ook op een heel andere, meer Bijbelse manier redeneren en wel als volgt: als iets in extreme gevallen op gaat dan zeker ook in meer gewone gevallen. In de dagelijkse huis tuin en keuken praktijk dus. Zo hebben we op het ogenblik een hele serie gesprekken met een paar mensen uit de kerkenraad over hoe we gemeente willen zijn, wat de rol van de dominee is of zou moeten zijn en of dat allemaal nog wel haalbaar is. Het is zo moeilijk om mensen te krijgen die verantwoordelijkheid willen nemen in de kerkenraad. Er is zoveel veranderd in Gasselte sinds ik hier twintig jaar geleden dominee werd. Maar niet alleen in Gasselte, over de hele linie hebben kerkelijke gemeentes het steeds moeilijker om mensen aan zich te binden, de eindjes aan elkaar te knopen en de boel draaiende te houden. Het wordt steeds moeilijker om je idealen in daden om te zetten, al was het alleen maar uit tijdgebrek. Verwachtingen over en weer worden niet echt waar gemaakt, je probeert het wel, soms lukt het, soms ook niet. En dan is het heel gezond om weer samen eens te kijken naar wat we eigenlijk willen, lukt dat nou wel of niet, doen we ons mooier voor dan we in wezen zijn en waar kunnen we wat dat betreft verbeteringen proberen aan te brengen. Ook de kritiek die er over en weer is wordt verwoord, het beestje wordt bij de naam genoemd en ik ervaar dat als heel bevrijdend. Je levert misschien een stukje autonomie in, maar je krijgt ook weer het gevoel dat je samen bezig bent om het weinige dat we kunnen doen ook daadwerkelijk te gaan doen. Weg schone schijn, echte waarde creëren, daar gaat het om. Het kan ook heel verhelderend zijn om weer eens een open en eerlijk gesprek te voeren met je eigen vrouw, man, vader, moeder of kinderen. Kijken wat is er allemaal aan schone schijn tussen ons gegroeid, wat we eigenlijk helemaal niet willen. Staan we nog steeds achter onze idealen en werken we daar ook aan of willen we stiekem heel wat anders, maar zeggen we dat niet of durven het niet zeggen. Je levensomstandigheden kunnen drastisch gewijzigd zijn, je verhouding zich totaal anders ontwikkeld hebben dan je ooit voor mogelijk hebt gehouden. Vaak is het best wel schrikken als de onderste steen boven komt en dat zou je er van kunnen weerhouden om eerlijk te zijn. Het gevolg is dan vaak een crisis, waarin je wel eerlijk moet zijn om daar uit te kunnen komen. Waarom niet regelrecht voorbij de schone schijn van hart tot hart met elkaar praten. Ik vind dat ook vaak moeilijk, vooral als ik kritiek op mijn persoon kan verwachten. Maar als je het doet win je een hoop tijd, liefde en energie. De liefde kan namelijk alleen op oprechtheid en waarachtigheid gedijen. Op de schone schijn, die een leugen is, verdort zij. Geloven als avontuur Ik ervaar geloven als een avontuur. Niets is zeker en zelfs dat niet. Alles kan op een gegeven moment anders lijken en zijn dan je ooit had bedacht. Vaak is er een crisis voor nodig om daar achter te komen. Maar in die crisis ontmoet je de a/Ander, ontvang je jezelf terug, weet je je geborgen met al je goede en je slechte kanten in de liefde. En daarmee ga je samen verder, op weg naar het Koninkrijk van God. Hoe dat er ook maar uit moge zien. Voorbeden Lieve God, Wij danken U, dat U waarachtig, oprecht en eeuwig echte waarde creëert voor mens en dier, voor heel Uw schepping. God neem alle schone schijn uit ons weg en maak ons oprechte mensen die de zegen die we van U ontvangen doorgeven en er daadwerkelijk het leven van anderen mee verbeteren. God wij bidden U ook voor de gemeente van Christus waar ook ter wereld. Heer maak ons duidelijk welke kant het op moet en geef mensen Heer die verantwoordelijkheid willen nemen in Uw gemeente. Laat vooral Uw liefde onder ons stromen, zodat het leven goed wordt, in wat voor crisis we ook maar mogen verkeren. Wees met allen voor wie het leven moeilijk is. Ziekte, rouw, eenzaamheid, psychische nood, wees erbij God met Uw warme glimlach, wees erbij als een warme hand waar we op terug mogen vallen, wees erbij en zegen een ieder die dat nodig heeft met Uw warme nabijheid. Wees ook met ons als wij stil worden voor U. Kom in ons hart, Heer Jezus en bid voor ons. Stil gebed Onze Vader Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s Preken vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.