Geloof in beweging

juli 14, 2007

Genesis 27, Ezau en Jakob/bedrieger

Filed under: a) Genesis,Preken — Jan Chr. Vaessen @ 10:00 am
Thema: Over doodsangst, eerstgeboorterecht en leven na de dood

Bijbel-lezingen:
Genesis 27,1 – 28,5
Marcus 12, 18-27

Preek
Inleiding, de angst voor de dood
Wat een verhaal weer, hè. Ezau en Jakob die elkaar de vliegen afvangen en uiteindelijk zelfs naar het leven staan. Ik heb het gevoel dat we hier bij de wortels staan van ons christelijk geloof. De vraag ‘hoe ga je om met de dood?’ komt namelijk ook in het evangelie terug en Jezus geeft daarop een geheel eigen antwoord. Voor mij is dat de basis van mijn eigen stelregel ‘zij die geloven haasten niet’. Hoe zit dat allemaal?

Eerstgeboorterecht, een remedie?
Een eerste vraag die opkomt bij het Genesisverhaal is de volgende. Waarom is het eerstgeboorterecht en de zegen die daarbij hoort zo belangrijk voor alle betrokken personen? In de tijd van de aartsvaders was er nog geen geloof in een hiernamaals. Misschien was er een vaag gevoel van een soort schimmig schimmenrijk, maar van opstanding uit of van een leven na de dood was geen sprake. Je leefde voort in je kinderen. Daarom waren kinderen ook zo belangrijk. Niet alleen helpen ze je bij je oude dag, ze zorgen er ook voor dat je voortleeft na je dood en dat je naam niet verdwijnt uit Israël. De hele sociale wetgeving rond het losserschap en het zwagerhuwelijk zoals dat in het Ruthverhaal een belangrijke rol speelt is hierop gebaseerd. Wat hier dus achter zit is een diep gewortelde angst voor de dood, voor het niet-bestaan, vergeten worden of onbeduidend zijn. En die angst komt in alles terug. De eerstgeborene helpt enorm om die angst te overwinnen. Je lijn zal worden voortgezet. Hoeveel kinderen er ook nog geboren zullen worden, hij of zij heeft het wezenlijk verschil gemaakt tussen zonder nageslacht vergeten worden en voortleven in je nageslacht. En dat moet worden beloond met een bijzondere zegen als vader op zijn sterfbed ligt. Hoeveel leugen en bedrog daar ook aan te pas komt is een individuele zaak, het verandert niets aan de status van het eerstgeboorterecht en de daarbij horende zegen, want dat is een veel algemenere zaak die iedereen aangaat.

Jakob de bedrieger, zegen wordt vloek
Wordt nou de angst voor de dood en het niet bestaan overwonnen door de zegen van de vader? Ik geloof het niet, want ook het bijbelverhaal doet wat anders vermoeden. Jakob twijfelt al of zijn bedrog hem geen vloek in plaats van zegen zal opleveren, maar zijn moeder stelt hem gerust door zelf die vloek op zich te nemen. Allemaal goed en wel maar dat helpt Jakob geen zier als het bedrog eenmaal is uitgekomen. Ezau is zo kwaad op z’n broer dat hij dreigt om Jakob te doden als vader Isaäc eenmaal zal zijn overleden. En Jakob moet vluchten naar de familie van z’n moeder in Haran om aan de dreiging die van z’n broer uitgaat te ontkomen. Wat een familie, wat een ellende! De doodsangst verdwijnt niet maar wordt alleen maar groter omdat ze wordt doorgegeven aan de volgende generatie. En dat wordt allemaal zo precies en in detail beschreven dat je het vermoeden krijgt dat er een boodschap in zit. Zo moet het niet. De angst voor de dood wordt niet opgeheven, maar alleen maar versterkt door het ongeschreven recht van de eerstgeborene en de daarbij horende zegen, omdat ze leugen en bedrog in de hand werkt. En aangezien dat laatste vloekt met de wil van de Allerhoogste en Zijn wet werken de bestaande praktijken alleen maar in de hand dat we nog verder van Hem en van Zijn liefde verwijderd raken. Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Hoe moeten we dan de existentiële angst voor de dood, de vergetelheid en de onbeduidendheid wel oplossen? Door te vertrouwen op de genade van de Heer en op dat oervertrouwen een leven vol liefde te baseren.

Jezus en de ‘dood is dood’ visie van de Sadduceeën
De aartsvaders leefden zo’n achttienhonderd jaar voor Christus. In de tijd van Jezus was er wel het één en ander veranderd in het geloof in een leven na de dood. Het was in ieder geval veel meer algemeen geaccepteerd dat de dood niet het einde betekende en dat de liefde van de Allerhoogste toch sterker was dan de ontbindende kracht van de dood. Alleen de Sadduceeën bleven volharden in het ontkennen van een leven na de dood. Voor hen telde alleen dit leven en verder niks. En ze denken daarvoor het bewijs te hebben gevonden in de sociale wetgeving van losserschap en zwagerhuwelijk, die terug gaat op Mozes. Een bewijs vanuit de Heilige Schrift zelf dat moet Jezus die zich rabbi noemt en al die andere schriftgeleerden die met Hem over de Torah discussiëren toch aanspreken. Het is alleen een bewijs vanuit het ongerijmde. Als je uitgaat van alleen dit leven dan doet een leven na de dood niet mee. En toch stellen de Sadduceeën zich een situatie voor voorbij de grenzen van de dood. Een absurde situatie en dat is dan het bewijs dat er geen leven na de dood is, niet te rijmen met het leven hier en nu.

Israëls sociale wetgeving geldt voor dit leven hier en nu
Jezus’ antwoord bevat twee componenten. De eerste is dat Hij aantoont hoe absurd de situatie eigenlijk is die ze aan Hem voorleggen. Mozes’ wetgeving is inderdaad bedoeld voor het leven hier en nu en wel zo dat aan de rechtelozen recht wordt gedaan, liefde mogelijk wordt voor hen die met zoveel verdriet hebben moeten leven, geen echtgenoot meer, geen kinderen, die voor haar zorgen als ze oud wordt. Daar moet worden in voorzien en dat doet het zwagerhuwelijk in het leven in dit ondermaanse. Het gaat hier absoluut niet over het leven na de dood, want dat is van een geheel andere orde. Daarin worden geen huwelijken gesloten, daar geldt geen eerstgeboorterecht met alle bijbehorende privileges. Daar is alleen de eeuwige liefde van God werkzaam, die mensen op geen enkele manier kunnen of hoeven veilig te stellen. Zij is er gewoon als de basis van alles. Dus Sadduceeën, jullie hebben de Heilige Schrift niet begrepen. Het gaat in het zwagerhuwelijk niet om bezit en privileges, maar om de liefde van God, die net zoals in het leven na de dood ook in dit leven vrijelijk moet kunnen stromen onder de mensen. Een liefde die vooral de rechtelozen zoekt en helpt.

De liefde van God gaat voorbij de grenzen van tijd en eindigheid
In de tweede component die Jezus aandraagt gaat het om echte Schriftkennis. Hebben jullie niet gelezen dat de Allerhoogste God van hemel en aarde tegen Mozes, jazeker tegen Mozes zegt: Ik ben de God van Abraham, de God van Isaäc en de God van Jakob. Mozes leefde zeshonderd jaar na de aartsvaders, die waren dus al heel lang dood. En toch zegt God ik ben de God van … Kennelijk leven die aartsvaders nog ergens, anders kon de Allerhoogste toch niet hun God zijn. Het in de Schrift gebruikte werkwoord staat in de tegenwoordige tijd! Mijne heren, u dwaalt vreselijk. U gaat op alle punten de mist in. De liefde van God houdt niet op als de dood één keer is ingetreden, zij gaat gewoon door. Daarom mag je je overleden dierbaren toevertrouwen aan Gods eeuwige barmhartigheid. Maar je mag ook jezelf toevertrouwen aan de Eeuwige. Hij vangt je op als je het tijdelijke voor het eeuwige inwisselt. Leugen en bedrog om het eerstgeboorterecht en de daarbij horende zegen veilig te stellen versterken alleen maar je doodsangst. De liefde van God die eeuwig is bevrijdt je ervan en daarmee kun je op een ontspannen manier leven en tot zegen worden van velen.

Ontspanning, leven zonder doodsangst
Zij die geloven haasten niet. We hebben alle tijd, we hebben een eeuwigheid in de geborgenheid van de Allerhoogste. Als dat oervertrouwen dat Jezus ons aanreikt is hersteld, dan wordt het leven prachtig. De doodsangst verdwijnt en je mag op een verantwoordelijke manier genieten van alles wat je in het leven mag doen. Werken met je handen, met je hoofd het is allemaal prachtig omdat je de ander er mee dient. Daar word je gelukkig van. Daar word je een heel mens van. Alles wat fout gegaan is in je leven wordt vanuit dat oervertrouwen in een ander licht gesteld en opgelost, weggedaan, vergeven. Je mag opnieuw de liefde in praktijk gaan brengen, doorgeven aan je kinderen, kleinkinderen en wat gaan betekenen voor de samenleving als geheel. Groeien in je geloof, in inzicht, moed, talenten. Een heel mens worden die wat te geven heeft, daar gaat het om. Jakob mocht dat uiteindelijk ook nog meemaken en kreeg dan ook een andere naam. Zijn naam werd Israël, wat God strijdt betekent. Van hielenlichter en bedrieger werd hij een gelovige met oervertrouwen. En zo heeft hij voor velen nog veel mogen betekenen. God strijdt voor ons, jazeker en wij mogen als heel gemaakte mensen met liefde doen wat onze hand vindt om te doen. Is dat niet prachtig!

Voorbeden
Lieve God,
Wij willen U dank zeggen dat U zo veel geduld met ons mensen hebt en door alle eeuwen en generaties blijft proberen om ons duidelijk te maken hoe U het leven had bedoeld en ook om ons te helpen om daarnaar te leven. Dank U wel, dat U mensen moed geeft en geloof en oervertrouwen om daarmee Uw liefde in praktijk te brengen. Help ons ook hier in Gasselte om Uw Woord tot doorleefde werkelijkheid te maken. Laat ons geloof in U een echte kracht worden, die heel ons leven doortrekt. Neem alles uit ons weg wat niet van U komt en maak ons tot heel gemaakte mensen, die zegenend in het leven staan en daarbij Uw liefde doorgeven en verspreiden in woord en daad.
Wees met allen die het moeilijk hebben in dit leven. Voor wie het in de generaties doorgegeven kwaad een ondraaglijke last is geworden. Overwin onze doodsangst en al het kwaad dat ons aankleeft met Uw liefde. Werk met Uw Geest in ons hart en hoor ons als we stil worden voor U. Bid voor ons als wij geen woorden vinden en geef vrede, innerlijke rust, Heer aan ieder die dat nodig heeft.
Stil gebed
Onze Vader

Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina Preken vind je een overzicht van alle preken die je elk afzonderlijk kunt aanklikken.

1 reactie »

  1. ik vind dit een rustgevende preek.
    Met vriendelijke groet, ron

    Reactie door Ron — februari 26, 2010 @ 7:02 pm | Beantwoorden


RSS feed voor reacties op dit bericht. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Het Rubric thema. Blog op WordPress.com.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers op de volgende wijze: