Gracieuze beweging

Thema: de dans van zelf en ego Bijbellezingen: Exodus 9, 13-35 Filippenzen 3, 7-16 Preek Meerwaarde in de marge Oude en Nieuwe Testament lijken elkaar vanmorgen op een haast onverzoenlijke manier tegen te spreken. In het Exodus-verhaal gaat het alleen over kommer en kwel, hagelstenen die alles verwoesten en dat is dan nog maar de zevende plaag. Plaag op plaag. Het gevoel van crisis, waar je maar niet uit komt, dat wij in onze tijd ook kennen. En bij Paulus lijkt er van crisis helemaal geen sprake, alsof hij vlucht in een ideale werkelijkheid, die alleen maar mooi is. En ook dat zie je in onze tijd overal gebeuren. Is er überhaupt nog ergens hoop te vinden? Het zijn vaak de terloopse opmerkingen in de Bijbeltekst – soms staan ze zelfs tussen haakjes – die een enorme meerwaarde aan betekenis opleveren als je er aandacht aan schenkt. Dat is vandaag ook weer zo, zowel in het Exodusverhaal over de plaag van hagelstenen en bij Paulus in zijn brief aan de gemeente in Filippe. Bij beide leeft een ideale toekomst, het beloofde land, het Koninkrijk van God, het Messiaanse Rijk. In de toekomst, want de wereld waarin wij leven is niet volmaakt. We worden opgeroepen om in dat ideaal te blijven geloven, ondanks alle tegenslagen en shit die je onderweg tegenkomt of hebt op te ruimen. Het onveranderlijke zelf Ik las laatst een boek met de titel De monnik en de filosoof. Daarin staat een serie gesprekken die ergens in de Himalaya zijn gevoerd tussen vader en zoon. De vader is een bekende Franse filosoof Jean Francois Revel, de zoon Matthieu Ricard is Boeddhistisch monnik in Tibet. Hij heeft ook de Dalai Lama vergezeld als tolk op zijn vele reizen door de Westerse wereld. De belangrijkste les die ik uit dit boek geleerd heb is dat wij in het Westen geneigd zijn om uit te gaan van en vast te houden aan een soort van onveranderlijk zelf, dat ons ego er alles aan doet om dat onveranderlijke zelf te beschermen en te verdedigen. En dat leidt tot een heel star en onbeweeglijk bewustzijn dat een belangrijke bron is van veel ellende. Het zelf is voor mij niets anders dan alle betekenis die je uit je gezin, familie, milieu, geloof, politiek, nationale tradities en cultuur hebt ontvangen, waaraan je met je ego betekenis gaat geven. Als je informatie in je zelf toelaat uit andere milieus en culturen en je ego gaat daarmee aan de slag, dan wordt je bewustzijn een heel beweeglijk en dynamisch geheel en verre van onveranderlijk. Maar dat is nou net het punt, want als je laat gebeuren, dan laat je ook onzekerheid toe in je geest en is het net of je de vaste grond onder je voeten kwijt raakt. Je hebt dan heel veel vertrouwen en geloof nodig, geloof in idealen die met het Messiaanse Rijk zijn verbonden, de idealen waar de Bijbel het over heeft, een mensheid die in vrede leeft, waarin iedereen het goed heeft en niet slechts een paar uitverkorenen. Ik heb dit jaren lang van de kansel geroepen en mijzelf voorgehouden wat voor een veranderlijk zelf ik wel niet heb en hoezeer mijn ego open staat voor de idealen die ik in de Bijbel tegenkom. Het is alleen wel moeilijk om ze te realiseren, maar dat ligt aan de ander en niet een mij, dat ligt aan de corrupte maatschappij, de onbetrouwbare politiek, en ga zo maar door. Tot ik met Matthieu Ricard tot de ontdekking kwam, dat heel diep in mij verborgen ook een kern ligt die vastgeroest is, niet in staat om in beweging te komen, te eng om onder ogen te zien. Daar liggen de vaste overtuigingen die vaak verbonden zijn met ellende uit het verleden. Je bent je daar normaal helemaal niet van bewust, maar ze controleren wel de belangrijke beslissingen die je neemt in het leven. Het is niet veilig om een eigen bedrijf te beginnen, want geld is vies en de macht die mensen er mee uitoefenen heeft vaak in je eigen leven vreselijk veel ellende tot gevolg gehad. Het is eng om een vaste relatie aan te gaan, want je bent al zo vaak bedrogen uitgekomen en ook dat ligt diep geworteld in je innerlijke zelf. Ontvangen is eng, want het maakt je afhankelijk. En zo kun je nog wel een tijdje door gaan. In al dat soort gevallen zegt het onveranderlijke zelf eigenlijk steeds weer tegen je: neem geen risico’s, ga het avontuur niet aan, laat je idealen varen, want ik wil niet opnieuw gekwetst worden. Dat je met zo’n houding een hoop kansen laat liggen, heel veel fijne dingen aan je voorbij laat gaan is voor het gekwetste zelf niet belangrijk. Want je ego is alleen maar bezig met wat je hebt en niet met wat je zou kunnen krijgen of realiseren als je erin gelooft. Beweging in de marge In feite houdt het verhaal van Mozes en de farao ons allemaal een spiegel voor. De hardheid van farao’s hart dat blijft weigeren om het slavenvolk te laten gaan, kennen we. Het is pure behoudzucht, het onveranderlijke zelf dat wil houden wat hij heeft. De houding, waarin elk mededogen, zachtmoedigheid en soepele veerkracht ontbreekt. De houding waarin geloof in een betere wereld te eng is om aan te denken, omdat je dan zoveel moet opgeven. De Allerhoogste neemt er geen genoegen mee. De plagen volgen elkaar op net zo lang tot de onderdrukten gaan geloven in het beloofde land, het land van overvloed, het Messiaanse Rijk en in de God die hen daar heen zal leiden; tot ze gaan geloven dat het ideaal dat met die God is verbonden sterker is dan de harde werkelijkheid van behoudzucht, onderdrukking en slavernij. De hagel valt in grote stenen uit de lucht en verwoest alles wat zich onbeschut op het veld bevindt. En toch zit in de harde werkelijkheid nog een stukje hoop voor de toekomst, ook al staat die – in de tekst – tussen haakjes. Het vlas en de gerst waren kapotgeslagen, want de gerst stond al in de aar en het vlas in de knop. Maar de tarwe en de spelt werden niet vernield want die rijpen later. Zo blijft zelfs midden in de plagen de hoop op een mooie toekomst levend. Paulus lijkt die harde werkelijkheid helemaal achter zich te hebben gelaten. Hem gaat het alleen nog maar om de hemelse prijs waartoe God hem door Christus heeft geroepen. Hier moeten wij ons allen als volmaakte mensen op richten. Alsof het onveranderlijke zelf, de hang naar veiligheid en angst voor risico’s geen enkele rol speelt, wij het Messiaanse Rijk het Koninkrijk van vrede en gerechtigheid nu al en zonder belemmeringen op aarde kunnen vestigen. Al het oude ‘ja maar …’ dat ons in z’n greep houdt moet je achter je laten. Ga met je hele wezen voor het ideaal, het beloofde land en de Heer zal je er brengen. Houdt Paulus dan helemaal geen rekening met de onvolmaakte werkelijkheid, die bol staat van de crisissen, met het feit dat je het hoofd boven water moet zien te houden in een vijandige wereld, met de aarzeling die mensen ervaren als ze in beweging komen, met het terugvallen in oude patronen omdat die zo sterk verbonden zijn met je diepe innerlijke en onveranderlijke zelf? Ja, toch wel. Paulus blijkt ook best wel een realist te zijn als hij fijntjes aan zijn pleidooi toevoegt: mocht u er op enig punt anders over denken, dan zal God het u wel duidelijk maken. Laten wij in ieder geval voortgaan op de ingeslagen weg. Met een liefdevol ego op weg Zoals verleden en toekomst, realisme en idealisme, zelf en ego in de Bijbel in elkaar overvloeien, elkaar doordringen, zo kan dat ook in jou en mij heel persoonlijk. Sta open voor het mooie dat je ook vanuit je familie hebt meegekregen, voor de idealen die daar een rol speelden en die jou hebben gemaakt tot wat je nu bent. Sta open voor de kansen die worden gecreëerd in de crisis en waar je mee aan de slag kunt. Ontvang de hulp die je van iemand krijgt met dankbaarheid en besef je dat je de ander daarmee in de gelegenheid stelt om goed te doen, en doe dat dan ook weer voor weer iemand anders. Laat Gods water over Gods akker stromen en geef de liefde een kans. Wees blij met verrassingen en houd die niet voor jezelf. Laat dat allemaal toe in je diepste zelf zodat daar iets in beweging komt dat de Heer voor iets heel moois gaat gebruiken en ga daar dan vervolgens ook echt mee aan de slag. Dan is er niets meer wat je met hand en tand hoeft te verdedigen en sta je met liefde op een flexibele manier in het leven. De wereld zal er beter van worden en jij ook. Zo op die manier een geloofsgemeenschap te worden, waarin mensen werkelijk bij elkaar betrokken zijn, hun eigen diepste zekerheden uit liefde door de ander laten aanvullen en veranderen, dat lijkt mij een boodschap waar de wereld op zit te wachten. In zo’n geloofsgemeenschap is de dynamische kracht van de liefde – noem het Christuskracht – het antwoord op crisis en onzekerheid die de wereld teisteren. Ofwel laat je diep van binnen veranderen en geloof weer in een mooie bloemrijke toekomst. En echt, waar liefde woont daar gebiedt de Heer Zijn zegen. Voorbeden Lieve God, Dank U wel, dat U steeds weer hoop doet gloren in de harde realiteit van crisis, recessie en behoudzucht. Heer verzacht ons verharde hart, verander ons diep van binnen met Uw liefde, zodat we zachtmoedige mensen worden met een soepele veerkracht, mensen die willen delen met iedereen wat we van U kregen. Zegen ons als we met bloemen op pad gaan. Wees met de mensen die van ons een bloem – in wat voor vorm dan ook – krijgen. Maak hen blij, zodat we zelf ook blije mensen worden, die het fijn vinden om te geven. Lieve God vestig zo Uw Messiaanse Rijk op aarde op kleine schaal en laat dat doorwerken, wereldwijd. Wees met een ieder van ons voor wie het leven moeilijk is. Er zijn zoveel oorzaken waardoor we vast zitten in ons zelf en geen oog meer hebben voor de liefde en het goede leven. God laat Uw liefde stromen in ons hart en geef nieuwe perspectieven, nieuwe hoop op een mooie toekomst. Daarom willen wij stil worden voor U. Wees met ons in de stilte en met allen die we daarin opdragen aan Uw eeuwige barmhartigheid. Kom in ons hart en bid voor ons Heer Jezus. Ik zou het leuk vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s Preken vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.