|
Thema: de ondergang van de wereld
Bijbellezingen:
Jesaja 40: 1-11
2 Petrus 3, 8-18
Overdenking
Petrus in Rome
Petrus heeft heftige dingen meegemaakt in Rome, voordat hij op de kop aan een kruis gehangen werd om te sterven voor zijn geloof in Christus. Het was tijdens de regering van Nero, een wreder keizer is er bijna niet geweest in het hele Romeinse Rijk, een keizer die aan megalomanie, grootheidswaanzin leed. Hij liet zich als godheid vereren en liet zijn moeder en aan aantal echtgenotes ombrengen omdat die hem niet als zodanig behandelden. Hij vond Rome ook maar een smerige stad met vies en ondankbaar gepeupel, dat zijn aandacht niet waard was. Op een gegeven moment vatte hij zelfs het plan op om heel Rome plat te branden en op de puinhopen een nieuwe stad te bouwen – Neropolis – waarvoor hij de maquette al klaar had laten maken. De brand kwam er, een brand die zijn weerga niet gekend heeft in de lange geschiedenis van de stad Rome. Die brand ging een aantal legerleiders veel te ver en het volk kwam er ook al snel achter dat Nero erachter zat. Nero’s paleis werd bestormd en Nero werd bang. Een zondebok godheid, u hebt een zondebok nodig. Geef het volk brood en spelen en geef ze een zondebok.
Zo gezegd zo gedaan. Het volk kreeg brood, wijn en spelen en de zondebok was snel gevonden. De nieuwe sekte die steeds meer aanhangers kreeg, een gekruisigde timmerman uit Galilea vereerde in plaats van de keizer en zichzelf Christen noemde, die sekte zat achter de verwoestende brand in Rome. Al snel ontstond er een heksenjacht op die Christenen en – dat kwam mooi uit – de gevangen gelovigen werden en masse voor de leeuwen gegooid in de arena van het Colosseum. Zo had het volk z’n vertier en werd er ook nog van hoger hand voor gezorgd dat hun wraakgevoelens werden bevestigd en bevredigd. De christenen die niet voor de leeuwen werden gegooid werden op de talloze brandstapels om het leven gebracht of gekruisigd. Eén groot bloedbad werd er aangericht onder de Christenen ten tijde van Nero in Rome en Petrus is daarvan getuige geweest. Hij heeft zich zelfs in het openbaar tegen de wrede machthebber, die zijn zin niet kreeg, gekeerd door de gelovigen moed in te spreken voor ze door de hongerige leeuwen zouden worden verslonden. Dat kostte Petrus het leven, hij werd gevangen genomen en op de kop aan de rand van de stad gekruisigd. Nero zelf moest uiteindelijk zelfmoord plegen, omdat het volk zijn leugens niet langer geloofde, het leger de macht overnam en een nieuwe keizer aanstelde. Het volk van Rome hechtte uiteindelijk meer geloof aan de woorden van Petrus dan aan die van Nero, want de moed waarmee de Christenen hun dood tegemoet traden was bij ‘godheid’ Nero totaal afwezig. Zelfs zijn zelfmoord was geen zelfmoord, dat liet hij doen door een maîtresse. En het is bekend, dat de gelovigen de arena en de brandstapels vulden met prachtig, zacht en harmonieus gezang over het leven na de dood, vredig gezang waar Nero helemaal gek van werd.
De Apocalyps
De Apocalyps, de eindtijd, einde, nieuw begin. Petrus schrijft daarover met dit beeld op zijn netvlies. De apocalyptische literatuur heeft een lange traditie. Eigenlijk begint het al met de profeet Elia, die het verschijnen van de Eeuwige gepaard ziet gaan met stormen, onweer, aardbevingen en andere heftige natuurverschijnselen. Maar daarin is God niet. God is in het zachte suizen van de koele avondbries. Ook de profeten Jesaja en Jeremia zien veel rampspoed over de mensheid heenkomen. De profeet Daniel verbindt dat met het einde van de wereld en in het Nieuwe Testament spreekt Jezus verder in deze traditie als hij het over de eindtijd heeft. Het boek Openbaring borduurt daar op voort en ook Petrus neemt dus het onderwerp op in zijn brief. En steeds is het motto: raak niet in paniek, ga niet rondrennen als een kip zonder kop, maar vertrouw, blijf vertrouwen dat je geborgen bent in de warme hand van de Allerhoogste. Maar hoe kun je vertrouwen als alles om je heen in vlammen op gaat, de elementen vlam vatten en wegsmelten, de hemelsferen met luid gedreun vergaan? Dat gaat verder dan de verwoesting van Rome onder Nero, hoewel het er wel erg veel op lijkt. Het gaat nu om het hele universum, dat op de één of andere manier vergaat om plaats te maken voor een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Vertrouwen op een belofte, terwijl alles om je heen instort? Tja …
Laten we eens wat beter kijken naar het begrip Apocalyps. Het komt van het Griekse werkwoord apokaleo – erbij roepen – en is het Griekse woord voor openbaring, d.w.z. mededelingen van Godswege over iets wat ons verstand en voorstellingsvermogen te boven gaat. Er zit altijd iets achter van verlangen naar een betere wereld waar het kwaad geen bestaansrecht meer heeft en waar wat liefde heeft gebouwd en bouwt recht overeind blijft. Zover is het nog niet en de strijd tussen goed en kwaad in het hier en nu en in de hemelse sferen wordt dan ook breed uitgemeten. Dat laatste gebeurt eigenlijk altijd met behulp van beelden die de hoorders van een toespraak of de lezers van een brief bekend zijn. Voor Petrus was dat dus vooral die verwoestende brand in Rome. Die dag, zegt hij, vatten de elementen vlam en smelten weg. In de verwoesting verdwijnt alles zo lijkt het. Maar wat gebeurt er als je een stof verwarmt? Als je ijs verwarmt wordt het water en als je het laat koken wordt het waterdamp. Het verandert weliswaar van vorm maar het blijft water. Als je ijzer verwarmt wordt het vloeibaar, maar het blijft ijzer. Ofwel de vorm verandert, maar de inhoud niet. De verbinding tussen de moleculen wordt anders, losser, maar er blijft wel degelijk iets eigens behouden in de nieuwe vorm. Het is juist de verbindende energie die het wezenlijke van de stof behoudt ook al is de vorm anders. Ofwel wat verbindende liefde – en wat doet liefde anders dan verbinden – wat verbindende liefde bouwt dat blijft bestaan, misschien in een andere vorm, maar het wezenlijke blijft overeind. En als je zo naar de eindtijdverhalen kijkt, dan wordt de Apocalyps al wat minder somber en gaan de doemscenario’s van de totale ondergang ook niet meer op. De verbindende liefde van de Eeuwige blijft namelijk werken wat er ook gebeurt. Zo bestaat Rome ook nog steeds als prachtige stad, maar dan wel zonder echte wereldpolitieke macht. En zo vieren we ook nog steeds kerst in december.
Wat liefde bouwt dat blijft bestaan
Er zijn nogal wat religieuze groeperingen, waaronder veel Christelijke, die vinden dat we nu in de eindtijd leven. Vaak wordt dan ook nog – al dan niet met behulp van de Maya kalender – de datum van de ondergang vastgesteld op 21 december 2012. Met dat soort berekeningen maakt Petrus korte metten: voor de Heer is één dag duizend jaar en omgekeerd, en die dag komt als een dief in de nacht. Dus hou maar op met rekenen. Het meest kwalijke aan dit soort berekeningen van het doemscenario vind ik de gedachte dat alles en iedereen mag vergaan behalve wij, want wij worden gered. Wat voor garantie kun je daar nu weer voor laten gelden? Het juiste geloof, het juiste cluppie, de juiste kerk?
Begrijp me goed, ik wil wat er op het moment allemaal in de wereld gebeurt niet onderschatten. Er verdampt veel, dat is duidelijk. Zekerheden, financiële reserves, enzovoort en zo verder. Maar wat blijft is de verbindende liefde van God, die alles heeft geschapen en op de één of andere manier in stand houdt. Dat is geen kwestie van macht en behoudzucht, maar van liefde, die liefde die Jezus ons in het hart heeft gelegd en onderhouden. Dan verlang je niet naar de ondergang van alles en redding van jezelf, maar naar een betere wereld voor iedereen. Ook dat zegt Petrus: de Heer heeft geduld met ons, omdat hij wil dat iedereen tot inkeer komt en niemand verloren gaat. En met een liefdevolle verbindende energie van alles dat met liefde is gebouwd heeft materieel bezit, macht en zekerheid niet meer het laatste woord. Het gaat nu om waarde en het delen daarvan, met de minsten het allermeest. En als je geloof die uitwerking heeft, dan ben je en blijf je geborgen in de warme liefdevolle hand van God. En wat is het fijn, dat we nog de tijd krijgen om wat met ons geloof te doen in deze richting. Amen
Kyriegebed
Heer onze God, wij bidden U om vrede, om vergeving en verzoening, om verdraagzaamheid, omwille van Uw Messias die Uw vrede voor ons is en die ons leert te geloven in wonderen van vrede. Vrede vragen wij voor de volkeren die elkaar naar het leven staan tot de tanden gewapend en alleen door dreigement en angst gedwongen tot een schijn van vrede. Wij denken aan de Arabische wereld, aan Syrië, aan de verkiezingen in Egypte, de ontwikkeling van het nucleaire programma in Iran. En daarom roepen wij U aan en zingen: Heer ontferm U.
Vrede vragen wij voor alle mensen die het slachtoffer zijn van onvrede en onrecht en die op Uw aarde vergaan omdat wij onmachtig zijn recht te doen en vrede te stichten. Vrede vragen wij voor Oost en West van elkaar gescheiden door muren van onbegrip, argwaan, vooroordeel. Vrede vragen wij U voor Noord en Zuid mijlenver van elkaar verwijderd door de gapende kloof van verzadigd en noodlijdend. En wij roepen U aan en zingen: Heer ontferm U.
Vrede vragen wij voor de generaties, niet alleen vrede tussen oude en jonge mensen, maar ook vrede tussen het oude denken en het nieuwe denken – zuchtend onder kloven van onbegrip en ontoegankelijkheid. Vrede vragen wij U voor alle mensen die in hun eigen levensverband van elkaar vervreemd zijn geraakt. Vrede vragen wij U voor de kerken die in hun verscheurdheid vloeken met hun verkondiging en die in alle verscheidenheid een teken zouden kunnen zijn van wat U bedoelt met vrede. En daarom roepen wij U aan en zingen: Heer ontferm U.
Lieve God Gij hebt ons geroepen tot vrede. Help ons daarom om vrede te zijn voor elkaar. Door Jezus Christus, Uw Zoon onze Heer, in de kracht van Uw Geest van vrede. Amen.
Ik zou het fijn vinden als je op de gedachten in deze preek of in andere preken wilt reageren. Op de vaste pagina’s Preken vind je overzichten van alle op dit weblog gepubliceerde preken, die je vervolgens elk afzonderlijk kunt aanklikken.
|
