Geloof in beweging

Algemeen: welkom op mijn weblog

Jan Chr. Vaessen

Dankbaarheid, de – verborgen – stimulans in een creatieve alliantie

In sociaal ondernemen, creatieve allianties, het ‘nieuwe denken’ van onze tijd zit een aspect verborgen, waar nauwelijks bij stil wordt gestaan in het westers denken. Als predikant in een kleine oecumenische gemeente in Drenthe voel ik me aangesproken door de nieuwe idealen van onze tijd. Ik geloof er echt in. Daarom vraag ik aandacht voor dat verborgen aspect, dat ik maar even het thema van het ‘dankbaar ontvangen’ noem en dat net een stapje verder gaat dan het zuiver rationele kennen.

Het nieuwe denken
Als je stilstaat bij de geschiedenis van het westers denken, dan kom je tot aardige ontdekkingen. In de eerste plaats, dat ons woord ‘theorie’ komt van het Griekse theorein, dat ‘zien’ betekent. Wat onze ogen aan ruimte – en ons geestesoog aan abstracte wiskundige vormen – zien, bepaalt welke betekenis we geven aan onze werkelijkheid en hoe we die vervolgens gaan bewerken. Zien impliceert afstand. Om goed te kunnen zien moet je een beetje afstand nemen. Dat leidt tot overzicht en in het inzicht dat daar op volgt zit ook altijd een zekere afstand. Met dat inzicht bewerk je vervolgens op een ‘verstandige’ manier het veld dat je met je afstandelijke kennis overziet en controleert. Zeker en gewis.
Dat alles heeft ons natuurlijk een hoop nieuwe kennis en technologie opgeleverd. Alleen toen door natuurwetenschappelijk onderzoek steeds nieuwe onderzoeksvelden werden blootgelegd werd de zekerheid van onze waarheid danig op de proef gesteld tot zij in het postmoderne denken, quantum-  en chaostheorie totaal verdween. En dat heeft in mijn beleving een groot voordeel: er komt ruimte voor nieuwe manieren van denken, ook de andere zintuigen gaan meedoen.

Dankbaar ontvangen
In veel alternatieve en in niet-westerse manieren van denken ligt de nadruk niet op afstandelijke rationele kennis maar op de wederzijdse beleving. Daar zijn relaties belangrijk en de intimiteit van de gemeenschap. In relaties ontvang je met al je zintuigen wat van wezenlijke betekenis is voor je leven en daar ga je dan vervolgens zelf iets mee doen. Maar ook in het Westen beginnen we de beperkingen te zien van de afstandelijk rationele controlemechanismen. Je hoort steeds meer geluiden die gaan over menselijkheid op de werkvloer, vertrouwen en zelfs liefde in zakelijke relaties, duurzaamheid, zorg voor het milieu, enz. De ontvankelijkheid, die hier zo’n wezenlijke rol speelt, doet je inzicht heel anders groeien dan in het zuiver rationele kennen. Alle zintuigen doen immers mee en niet alleen het zien. De afstandelijke kennis wordt aangevuld met meer intiem gedeelde kennis. Naast de technologie worden ook andere, minder harde, soorten inzicht belangrijk in het samen leven. Dankbaarheid bijvoorbeeld. Jawel, ook dankbaarheid mag weer. Daarvan getuigt ook het laatste boek van de Franse filosoof Paul Ricoeur met de mooie titel Parcours de la reconnaissance (Paris, 2004).
Dankbaarheid voor alles wat je hebt ontvangen uit vertrouwde kaders – opvoeding, milieu, opleiding, cultuur – en dat van wezenlijke betekenis voor je is geworden, geeft je een stevige basis om vanuit te opereren. Althans dat is mijn ervaring. Je focust op wat positief is en de rest laat je zoveel mogelijk liggen. Van daaruit stap je ontspannen en met vertrouwen de wijde onbekende wereld in. Je gaat voorbij je eigen referentiekaders en vooroordelen kijken en ook uit minder vertrouwde kaders, culturen en werelden nieuwe betekenissen ontvangen, waar je wat mee kunt. Spannend, want je zou er wel eens grondig door kunnen veranderen. En in relaties gaat het weer ergens om. Door dankbaar te ontvangen wat de ander te bieden heeft, stel je hem of haar in staat om goed te doen en daarbij boven zichzelf uit te stijgen. En ook omgekeerd geldt, dat je nog meer je best gaat doen, als je voelt dat jouw aandeel dankbaar ontvangen wordt. Dankbaar ontvangen is geen passieve, maar een actieve, zelfs heel creatieve bezigheid. Voor mij is het de verborgen motor van elke creatieve alliantie.
 
Creatieve allianties
Het nieuwe denken, waarin alle zintuigen gaan meedoen en nieuwe inzichten ontstaan; een nieuwe cultuur waarin menselijkheid en relaties een veilig kader worden voor zelferkenning en zelfontplooiing; een nieuwe economie, waarin toegevoegde waarde beloond wordt met meer dan alleen een financiële vergoeding; kleinschalige projecten, waarin wederzijds vertrouwen mensen doet opbloeien. Allemaal zeer aantrekkelijke creatieve allianties. Misschien niet zo vanzelfsprekend in het huidige mondiale tijdsbestek, omdat ze nogal wat zekerheden op de helling zetten. Maar ze blijven wel rond zoemen en grote aantrekkingskracht uitoefenen.
Ik ervaar het lezen van de bijbel ook als een creatieve alliantie, waarin het dankbaar ontvangen van wat vreemd is een belangrijke rol speelt. Vooral in het Oude Testament – geschreven in de niet-westerse Hebreeuwse taal met nadruk op het horen – duiken dan vaak totaal nieuwe betekenissen op, waarmee je op heel nieuwe manier tegen jezelf, je wereld, je werkelijkheid gaat aankijken en ook gaat handelen. Ik heb het afgelopen seizoen geprobeerd iets daarvan te verwoorden in een aantal preken, die ik wekelijks op mijn weblog ga plaatsen – elke zaterdag om 10.00 uur. Daarnaast ben ik van plan om ook andere pennevruchten in de vorm van artikelen en essays op dit weblog te zetten. Ik zal reacties van mensen die echt geïnteresseerd zijn en nieuwe grenzen voor mij willen openen in dankbaarheid ontvangen. En een interactief boek, als resultaat van zo’n creatieve alliantie lijkt me helemaal geweldig.  
Mij dunkt, met een beetje dankbaarheid moeten we in de nieuwe tijd heel wat nieuwe idealen kunnen realiseren.

Jan Chr. Vaessen

 

Met dank aan Sanne die mij leerde bloggen

Advertenties

8 reacties »

  1. hALLO jAN,
    Binnenkort ontmoeten wij elkaarweer na de vluchtige ontmoeting, die ik de “Het ‘et nog noeit zó donker west….” ontmoeting noem bij Leeuwerke’s 10-jarig jubileum. Graag wil ik met jou ( anderen) discussiëren over dit thema “Dankbaarheid..”. Waarom weer op
    de kniëen voor God, die alleen maar zich mag verheugen in het feit dat jij je zo dapper door de shir heenwerkt..Wat is dat toch in dat geloof hier, dat meteen weer een druk op de mensen legt :”O ja, we moeten dankbaar zijn..”Is dat niet een vreselijk deprimerende gedachte in deze toch al zo zwaar te dragen tijd, waarin vele mensen gebukt gaan onder depressies en geen uitweg dan slechts met medicijnen (chemisch blij) meer zien.. Waarom altijd nederig zijn, precies zo minachtend en neerduikkend,vernederend zoals de moslima behandeld wordt al EEUWEN lang. Het gepaternaliseer moet afgelopen zijn! Het is mooi geweest.
    Wat is dat met juouw God, die nooit de mijne zal kunnen zijn, die mij de hele dag wijst op dat ik dankbaar moet zijn met alles – persoonlijke groei, mijn naasten, mijn taak – waar ikzelf zö hard voor heb moeten knokken ALLEEN. Zonder God. Zelf gedaan. Sterk geworden. Zwak geworden. Geen buffer meer, maar het middenrif is los na 40 jaar! HOEZEE! Hoeveel jaar heb ik niet geprobeerd middels gesprekkenklupjes, boekenclubs, discussies met pastoors, monniken, priesters, dominees,organisten, gemeenteleden uit alle pecumenische disciplines…WAAR IS GOD DAN? Hoe pas ik Hem in mijn leven? Hoe doe ik dat, leven als een christelijk mens? En waarom niet als boeddhist of moslima? Hè God, hoe zit dat nou met jou, waar ben je eigenlijk! Wat is allemaal voor verdriet en pijn aangericht in jouw NAAM! Als er geen GOD was, was er ook geen 11 september, leefde Theo van Gogh nog, stonden de Afghaanse beelden uit de 4e eeuw er nog… Lees alsjeblieft Richard Dawkins,The GOD DELUSION (vandaag nog bestellen bij <a href=”http://www.bol.com,” rel=”nofollow”>www.bol.com,</a> jongens, lezen die hap, wakker worden Nederland) in plaats van als makke schaapjes achter een nooit bewezen geloof aanhuppelen. Makkelijk hoor, de Heer doet het wel even voor je, professionele schoonmaakploegen door je leven en nog názorg ook, iedere zondag in de kerk. Nee geen verschuilen meer achter een God, ZELF MOET je het toch allemaal ALLEEN doen. Sorry, ik hou op. WORDT VERVOLGD. NEVER ENDING STORY-NEVER…

    Reactie door Marga ter Veldhuis — juni 4, 2007 @ 5:42 am | Beantwoorden

  2. Hallo Marga,
    Dankbaarheid wordt pas echt een creatieve bezigheid die relaties ten goede komt, als je haar zelf actief gaat richten in een richting die jij bepaalt, op iets of iemand die het naar jouw gevoel ook echt waard is. En dankbaarheid sluit een kritische houding niet uit maar in.
    Jan

    Reactie door Jan Chr. Vaessen — juni 18, 2007 @ 4:12 pm | Beantwoorden

  3. Dag Marga en Jan,
    In oktober heb ik kunnen zien hoe je eigenlijk vanzelfsprekend dankbaar bent, als je je niet laat leiden door je eigen emoties en verbonden bent met (hemel en) aarde
    Wij hebben drie dagen 2 Inca healers te logeren gehad, Don Ramon en Dona Ramusa, hoog uit het Andesgebergte in Peru.
    Als je daar leeft, ben je vanzelfsprekend verbonden met het universum, de natuur en de mensen om je heen. Je bent je permanent bewust van de kracht die daarvan uitgaat en hoe je die kunt benutten. Zonder dat wat de natuur en andere mensen geven besta je daar niet. Jij bent onderdeel van dat totale systeem. Als je uit balans brengt, helpt iemand je of help je jezelf om je helende krachten aan te wenden. Die heeft elk mens, alleen zijn wij dat allang vergeten. Wij gaan naar de dokter, de therapeut; slikken medicijnen. En als het niet genoeg helpt zijn die tekortgeschoten en gaan we op zoek naar andere.
    De Inca’s hebben respect voor alles wat leeft en alle vormen die dat aanneemt. Zij zijn niet bezig iemand anders te zijn om meer waardering te krijgen. Zij zijn niet bezig zich een oordeel te vormen over de ander.
    Hun aardappels (belangrijkste voedsel) zijn kleiner en kleiner geworden. De Inca’s weten dat het niet goed gaat met de aarde en dat de mensen daar op dit moment de oorzaak van zijn.
    Veel mensen hebben hun respect voor de aarde verloren, putten hem uit, en tonen daarvoor geen enkele dankbaarheid.
    Sinds hun bezoek voel ik weer veel meer dankbaarheid voor alles wat het leven geeft en voor alles wat ik zelf te geven heb. En of dat iets met God te maken heeft hangt volgens mij af van wat je daar onder verstaat.

    Roelie

    Reactie door Roelie Popping — december 23, 2007 @ 3:36 pm | Beantwoorden

  4. Zelf-erkenning, zelf-ontplooiing en moeten, zijn begrippen van de oude tijd.

    Reactie door Arjen Kalkman — juni 17, 2009 @ 5:05 am | Beantwoorden

    • Hallo Arjen,
      Wat zou jij in de nieuwe, of huidige tijd, invullen voor begrippen als zelf-erkenning. zelf-ontplooing en moeten? Ergens moet er toch een harmoonieus samenzijn mogelijk zijn tussen ego en zelf. Ik ben op zoek naar een nieuwe taal voor zo’n harmonie, dus ik ben nieuwsgierig naar jou terminologie.
      Warme groet
      Jan

      Reactie door Jan Chr. Vaessen — juni 18, 2009 @ 12:31 am | Beantwoorden

  5. ik ben van overtuiging dat het belangrijkste gevolg van zelfontwikkeling/-verwerkelijking het enige doel van menselijk aards leven is, en dat is uit de oude/nu/nieuwe tijd, maar niet met de oude makkelijke hobby-inhoud of de oude burnout verwekkende ongezond-zelfopofferende houding, maar de bereidheid 100% de ander voor laten gaan = de smalle weg. 100% zelfacceptatie en -liefde is weliswaar de enige voorwaarde, maar niet het doel. Schrijvend ontdek ik de moeilijkheid van herdefiniëren en naamgeven, maar het staat nu op mijn planning.

    Reactie door Arjen Kalkman — juli 13, 2009 @ 1:36 pm | Beantwoorden

  6. Hallo Jan’

    Omdat ik spreken in het openbaar beter wil leren kwam jouw naam in beeld,
    en vond dit hier.
    Heel graag wil ik weten wanneer dat mogelijk is?
    Hier heeft jouw “nieuwe taal” echter ook mijn aandacht getrokken, en ik zou
    graag weten wat daar werkelijk nieuw aan is?
    Als ik denk aan miljarden lichtjaren in het universum kan ik mij de grootheid
    van de Eeuwige niet voorstellen,hoewel ik mijn hele leven bezig ben mij voor
    te stellen wie de Eeuwige is.
    Aan de schepping kan ik zien dat Hij liefde is,en almachtig…….
    Hoewel er veel is wat ik niet begrijp.

    H.groeten,
    Arie

    Reactie door Arie Kalkman — januari 19, 2010 @ 4:31 pm | Beantwoorden

    • Hallo Arie,
      Je vragen hebben me een tijd lang bezig gehouden en ik wilde ze in alle rust en eerlijkheid kunnen beantwoorden. Ik ga het proberen te doen in dit antwoord op jouw reactie op de welkomst pagina van mijn blog, waarin ik je andere reacties (op de preken over Handelingen 6-8 en Lucas 10) ook meeneem.
      Wat is werkelijk nieuw aan mijn ‘nieuwe taal’? Het is meer een zoektocht naar nieuwe taal dan dat het werkelijk al een nieuwe taal is. Al mijn schrijfsels op dit blog zijn zoektochten en die hebben vaak met interpretatie te maken. Ook ik kan mij de grootheid van de Eeuwige niet voorstellen, maar vooral het Hebreeuws – de niet westerse taal – van het eerste of oude testament nopen mij om de teksten opnieuw te bekijken en met andere interpretaties te komen dan de gebruikelijke.
      Eigenlijk zie ik elke theologie en ook elke religie als een poging om te beschrijven wat niet restloos te beschrijven is. Wat voor mij wel als een paal boven water staat in al die verscheidenheid is een soort van universele verbondenheid, die zich uit in de liefde (zie de preek ‘ Er zij licht’). Vandaar ook dat ik niet vraag wie is de naaste die iets van mij op grond van wat voor aanspraken dan ook mag verwachten, maar voor wie kan ik iets betekenen, die dat echt nodig heeft? Daarmee is ook de exclusiviteit van het Christendom van tafel. Naast Jezus zijn er ook anderen die de weg naar de Vader begaanbaar hebben gemaakt op andere manieren. Wie ben ik om daarover een oordeel uit te spreken?. Ik laat mij graag door de andere religies verrijken, te meer omdat het Christendom niet echt het Koninkrijk van vrede en gerechtigheid op aarde heeft weten te realiseren. Ik denk dat we met een wat bescheidener opstelling elkaar in de liefde van God – die Jezus zo dichtbij de mensen heeft gebracht – kunnen vinden en verrijken.
      Zo ben ik in mijn laatste preek (Gracieuze beweging) op zoek gegaan naar de overstijging van het onveranderlijke innerlijke zelf, dat met hand en tand verdedigd moet worden, in de richting van een veranderlijk liefdevol zelf dat een bruisend ego in staat stelt om mooie dingen te doen in de wereld. Dat idee komt uit het Tibettaans Boeddhisme en is voor mij tegelijkertijd evangelie, verbonden met het Koninkrijk van God.
      Ik hoop, dat ik zo een beetje recht gedaan heb aan je vragen, die in wezen ook de mijne zijn. Daarin ligt denk ik onze verbondenheid.
      Warme groet
      Jan

      PS Dit jaar wil ik graag weer cursussen ‘Spreken in het openbaar’ beginnen in Arnhem, Utrecht en Amsterdam. Mail me even waar je woont en welke plaats jou het beste uitkomt, Dan zet ik je op de desbetreffende mailinglist.

      Reactie door Jan Chr. Vaessen — maart 25, 2010 @ 11:27 pm | Beantwoorden


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: